فصل الكاف مع الياء كياكو به فتح كاف عجمى و ياى مثناة تحتانيه و الف و ضم كاف و واو . ماهيت آن : از ادويه جديده است كه از ارض جديد مىآورند قريب به پنجاه شصت سال مىشود كه بر منافع آن مطلع گشته‌اند و آن چوبى است جوزى رنگ بسيار صلب و ريشه‌هاى آن به خلاف ريشه چوب‌هاى اشجار ديگر مطول نيست بلكه مورب و صف به صف از يمين به يسار و از يسار به يمين رفته كه گويا ريشه‌هاى بعضى صفها ريشه‌هاى بعضى صف ديگر را به زواياى حاده در طول و منفرجه در عرض تقاطع نموده و طعمى غالب ندارد و رايحه قوى نيز و به جهت صلابت گويى مسطح وسط غرغره‌ها مراكب و جهازات و كشتيها را كه به زبان فرنگى كپى نامند خواه بزرگ و خواه كوچك كه بدان ريسمان‌ها و پرده‌ها و آلات مراكب و جهازات و اشياء و احمال و اثقل را بالا مىكشند و فرود مىآورند در حمل و ثقل اكثر از آن چوب ساخته از ارض جديد مىآورند و كهنه و شكسته آنها را در اكثر بنادر مىفروشند و اطبا و داكتران ايشان و غير ايشان خريده و براده نموده استعمال مىنمايند و بهترين آن تازه نو آنست و كهنه مدتها آب و هوا و آفتاب بدان رسيدن بسيار ضعيف الاثر و قوّت آن تا مدتى مىماند . طبيعت آن : يحتمل كه تا اول دويّم گرم و در سيّم خشك باشد . افعال و خواص آن : ملطف و محلل و جالى و مصلح اخلاط محترقه و مجفف قوى و جهت اكثر امراض بلغميه و سوداويه و دمويه فاسده مانند فالج و استرخا و اوجاع مفاصل و عرق النساء و نقرس و جذام و اقسام آتشك و قروح خبيثه و امثال اينها نافع و مجرب بلكه در اقسام آتشك و قروح خبيثه از چوب چينى و عشبه مغربيه اقوى است لهذا فرنگان در اين اوقات چوب چينى صرف و همچنين عشبه مغربيه را به تنهايى بدون كياكو استعمال نمىنمايند بلكه هر سه را با هم به تنهايى و يا با ادويه مناسبه ديگر به طريق نقوع بيشتر به كار مىبرند به خلاف مطبوخ كه كم مستعمل دارند بلكه شنيده نشد و بهترين طرق استعمال آن كه مكرر به تجربه رسيده آنست كه بگيرند چوب آن را و به سوهان براده نموده و با چهار وزن آن چوب اعلى نيز براده نموده و در پنج وزن هر دو عرق قندى دوآتشه بلكه سه‌آتشه تند بخيسانند و در ظرف چينى و يا شيشه ضخيم و سر آن را خوب مسدود نمايند كه مطلقاً بخار آن بيرون نرود و در آفتاب گذارند تا چهل روز و در بين برهم مىزده باشند تا خوب گداخته و مضمحل گردد و هر چند آن عرق تندتر باشد و بهتر زودتر گداخته مىگردد پس صاف نموده در شيشه‌ها كنند و سر آن را بسته در جاى سرد نگاه دارند بلكه در ايام گرما ميان رمل گذارند تا شيشه را نشكند و رنگ اين كه خوب به عمل آمده باشد سرخ ياقوتى صاف شفاف مىباشد و علامت كمال جودت و خوبى آن آنست كه چون قدرى از آن را در پياله كنند و بر آن آب ريزند تمام آن به رنگ شير سفيد گردد و اگر آب نيم رنگ گردد خوب ساخته نشده و ضعيف العمل است و عند الحاجت در امزجه متوسطه و امراض ضعيفه از يك توله تا يك و نيم توله هر روز ناشتا تا بيست و يك روز و در امزجه و امراض متوسطه روزى دو توله تا بيست و يك روز يا سى روز و در امزجه قويه و امراض شديده دو توله تا دو و نيم توله نهايت سه توله تا سى و يك روز نهايت پنجاه روز بنوشند بعون الله تعالى در عشره دويّم و الا سيّم نفع بيّن ظاهر مىگردد و اگر جروح و قروح باشد هر نوع كه بود رو به خشكى مىآورد و بعضى خشك مىگردد و خشكريشه مىبندد و در عشره چهارم و پنجم بالكل زايل مىگردد اگر به جاى عرق قندى در عرقهاى مناسبه ديگر مانند عرق گاو زبان و شاهتره و بادرنجبويه و امثال اينها به طريق نقوع چوب چينى بخيسانند و بنوشند نيز خوب است اما بايد كه غذا در آن ايام چلاو بىنمك با شير باشد و چيزى ديگر نخورد و به جاى آب نيز شير نيم‌گرم بياشامند و بعضى اوقات كباب و قليه و يخنى با نان يا چلاو و پلاو نيز مىتواند خورد و ليكن بايد كه همه بىنمك باشد و از هوا و اعراض نفسانيه و جسمانيه و حركات آن هر دو و جماع و اكل حبوب و بقول و حموضات و آب سرد و نمك و غيرها اجتناب نمايند و بالجمله در امر پرهيز به دستورى است كه در چوب چينى به تفصيل در قرابادين كبير ذكر يافت چه در بين و چه در بعد از فراغ و همچنين بايد كه بعد از تنقيه تام بدن از اخلاط فاسده از فصد و مسهل و قى و غيرها چه در ابتدا و چه در بين استعمال نمايند تا منتفع گردند و متضرر نشوند و در فصل زمستان در هند و بنگاله استعمال آن اولى است از فصول ديگر . كيك واشه به فتح كاف و سكون ياى مثناة تحتانيه و كاف و فتح واو و الف و شين معجمه و ها لغت عجمى است . ماهيت آن و افعال و خواص آن : گياهى است كه چون آن را فرش نمايند كيك بگريزد و گفته‌اند اسم طبرى نوع نباتى است كه به يونانى آن را دوقس نامند و تخم آن را چون ساييده بر فرش و رخوت پاشند كيك از آن بگريزد و دوقس مذكور شد . كينتى به فتح كاف عجمى و سكون ياى مثناة تحتانيه و خفاى نون و كسر تاى مثناة فوقانيه و يا لغت بنگالى است . ماهيت آن : نباتى است از قبيل نجم و بياره مفروش بر زمين و بر مجاور خود و برگ آن شبيه به برگ انار و از آن باريك‌تر و سر برگ آن و نيز گل آن به رنگ گل كاسنى و كوچك . طبيعت آن : گرم و خشك . افعال و خواص آن : سعوط برگ خشك سوده آن جهت رفع سميت مار گزيده نافع .