عنب الثعلب بستانى و غير مزغب و املس و خوش طعم خصوص برگ نازك نورسته آن و خوش رايحه و گل آن ريزه باريك خوشبو و زرد مايل به سفيدى و ثمر آن كه عنب و به فارسى انگور و به تركى ارزم گويند خوشه‌دار و در خامى سبز عفص و نيم‌رس آن ترش و با عفوصت و رسيده آن شيرين و ملون به الوان از سفيد و سرخ رنگ و سياه و بعد از رسيدن و خشك شدن زبيب و به فارسى مويز و نيم‌رس خشك آن را كه ترش طعم است غوره مويز نامند و تخم آن مدحرج الشكل سرخ رنگ شبيه به خصيه حيوان بسيار كوچكى و آن را حب العنب نامند و شاخ‌هاى نازك درست آن را لفايف الكرم و عساليج الكرم نيز نامند و برّى و جبلى و بستانى مىباشد نبات برّى و جبلى آن بسيار بلند و پهن بر روى زمين و اشجار و غيره نمىگردد و ثمر آن كوچكتر و كم آب‌تر و پوست آن ضخيم‌تر از بستانى مىباشد و درخت برّى بىثمر را در تنكابن ديورز نامند و شاخ‌هاى درخت آن را مطلقاً تا هر سال نبرند و تربيت ننمايند ثمر زياده و بهتر نمىدهد و بيان عنب به تفصيل در حرف العين مع النون ذكر يافت و بهترين اجزاى درخت آن عساليج آنست و بعد از آن برگ و عصاره . طبيعت آن : در آخر دويّم سرد و خشك . افعال و خواص آن : جالى و مجفف و قابض . * اعضاء الرأس و الصدر و الغذاء و النفض * آشاميدن عساليج آن مانع صعود ابخره به دماغ و ضماد برگ و عساليج و خيوط آن خصوصاً با آرد جو جهت درد سر حار و تسكين التهاب عين و اورام حاره آن و با آرد جو و رامك جهت تسكين التهاب معده و ابتداى ورم حار آن و ساير اعضا و عصاره برگ آن مقوى معده حار و مانع قى و قاطع قى الدم و رافع خمار و تقلب نفس و جهت قرحه امعا و اسهال صفراوى كه ذوسنطارياى معوى نامند خواه بنوشند و خواه بدان حقنه نمايند و نيز مدر بول و حافظ جنين از اسقاط و شربت آن كه آب عساليج آن را با قند به قوام آورند جهت خفقان صفراوى و تحريك اشتها و دفع خمار و تسكين حدت صفرا و غثيان و اسهال مواد رقيقه صفراويه نافع و بسا است كه به سبب قوّت جاليه‌اى كه دارد باعث اطلاق طبيعت مىشود . مضر سرفه ، مصلح آن عسل و صمغ و آب منجمد آن بسيار جالى و يابس . آشاميدن آن با شراب رافع سپرز و مخرج سنگ مثانه و ضماد آن رافع قوبا و جرب متقرح و غير متقرح و طلاى آن با روغن زيتون سترنده موى با دوام عمل و آب چوب آن كه در حين سوختن تراوش كند رافع ثآليل و نمله و كلف و نمش و قوبا و جرب و سترنده موى خصوصاً با زبيب و رماد چوب و نشاره شاخ‌هاى آن گاوى و ضماد آن با سركه رافع بواسير و با روغن گل سرخ و سركه رافع بواسير و با روغن گل سرخ و سركه و سداب جهت ورم سپرز و رماد شاخ‌هاى آن با پيه كهنه و روغن زيتون و عسل جهت شكاف عضل و سستى مفاصل و تعقد عصب و با بوره ارمنى جهت بردن گوشت زايد زخم‌ها و با سركه جهت التواى عصب و گزيدن هوام و افعى و سگ ديوانه و ورم غددى و كماد گرم كرده آن جهت بواسير و خوردن نيم درهم آن جهت قرحه امعا و تفتيت حصات و آشاميدن آب خاكستر آن جهت سقطه مفيد و نوع برّى گرم اقوى و قابض‌تر و شكوفه آن بهترين اجزاى آن و شديد القبض . آشاميدن دو مثقال خشك آن قاطع نفث الدم و مقوى معده و مانع ترش شدن طعام در آن و حابس اسهال و مدر بول و آشاميدن آب طبيخ آن به قدر سى و پنج مثقال با قدرى شكر مسهل رطوبات و ماء اصفر و ضماد آن رافع ورم چشم و ساير اورام حاره و قلاع دهان و رادع مواد و مسكن التهاب معده و دافع قروح خبيثه و حمول آن قاطع حيض و چون آن را در سفالى بسوزاند اكتحال و ذرور آن جهت درد چشم و با عسل جهت ناخنه و گوشت آن با عسل قاطع خون لثه و بن دندان و رافع سستى آن و طلاى آن با عسل جهت داخس و پوست آن سنوناً قاطع خون لثه و بيخ انگور سياه برّى بسيار جالى . قطور مطبوخ آن به تنهايى و يا با ادهان مناسبه جهت جلاى چرك گوش و رفع كرى و آشاميدن آن با آب يا شراب جهت استسقا و اسهال ماء اصفر و ثمر برّى آن مقوى معده و رافع غثيان و حموضت طعام و اسهال و ادرار بول و ضماد آن مانع ورم جراحات و روغن شكوفه آن در خواص مانند روغن گل است و لطافت اين از آن كمتر و با قوّت قابضه و رادعه و جهت جوشش دهان و حبس عرق و قروح ساعيه مفيد . صنعت آن : بگيرند شكوفه آن را و مكرر در روغن زيتون اندازند و در آفتاب گذارند و هر سه روز تجديد كنند و روغن عصير آن كه با روغن كنجد و يا با زيت ترتيب دهند مسخن و مسكن اوجاع اعصاب و عضلات و رافع اعيا است . كرم دانه به كسر كاف و سكون را و ميم و فتح دال و الف و نون و ها لغت فارسى است به عربى حب الدود نامند . در ماهيت آن اختلاف است بعضى ثمر مثنان دانسته و بعضى گفته‌اند حبى است سياه هر دو طرف آن باريك و بر آن غشايى سفيد رنگ . طبيعت آن : گرم و خشك . افعال و خواص آن : مسهل ماء اصفر و مخرج ديدان و مسخن قبل و مصفى آن از فضلات و بعضى حب نوعى از مازريون دانسته و اقوال ديگر نيز در آن وارد است و از خوردن خارش و ورم عارض گردد علاج آن علاج تربد خورده است .