باب هفدهم : در بيان ادويه‌اى كه حرف اول آنها ظاى معجمه مشاله است فصل الظاء مع الباء الموحده ظبى به فتح ظا و سكون باى موحده و يا اسم عربى غزال است و در حرف الغين مع الزاى المعجمتين ان شاء الله تعالى خواهد آمد . فصل الظاء مع الفاء ظفره به ضم اول و سكون فا و فتح راى مهمله و ها لغت عربى است و آن را تستر نيز نامند جهت آنكه در تستر كه به فارسى شوشتر نامند و از بلاد فارس است بسيار مىشود و آن را به فارسى علفك داغ نامند . ماهيت آن : گياهى است ضعيف مفروش بر روى زمين و بر ديوارها و شاخ‌هاى آن باريك نرم و برگ آن مدور ظاهر آن سبز و باطن آن سرخ تيره . كوچك آن به قدر ناخنى و بزرگ آن قريب در شكل به برگ قوطوليدون و از ميان برگ‌هاى آن ساقه‌هاى بسيار باريك برمىآيد مدور به قدر يك شبر و كمتر از آن و بر سر آن گلى زرد و سبز رنگ و بيخ آن سياه منقش به سفيدى و باطن آن سفيد به قدر يك انگشت . طبيعت آن : در چهارم گرم و خشك . افعال و خواص آن : تند و تيز و خورنده گوشت و سم قاتل . لهذا استعمال آن از داخل ممنوع است و ضماد آن خورنده گوشت زايد و ثآليل و نواصير و آكله و كچلى را نافع و قايم مقام ديك‌برديك دانسته‌اند . ظفرالقط به فتح قاف و طاى مهمله اسم مغربى نبات فلوماين است . ماهيت آن : دو صنف است يكى برّى و ديگرى نهرى و اين را شجره ابى مالك نامند و مذكور شد و جالينوس اين دوا را ذكر نكرده و برّى آن نباتى ساق آن مربع شبيه به ساق باقلا و برگ آن شبيه به برگ لسان الحمل و بر ساق آن غلافهاى سر كج و متصل بعضى به بعضى و گل آن شبيه به گل سوسن كبود برّى كه بيخ آن را ايرسا نامند و آميخته به آن غلافها و بهترين آن جبلى آنست . طبيعت آن : در دويّم سرد و خشك . افعال و خواص آن : قابض و عصاره تازه تمامى آن قاطع رعاف و نفث الدم صدر و اسهال و نزف الدم رحم و بواسير ضماداً و شرباً و ذروراً و برگ آن جهت التيام جراحات مؤثر . مضر سفل ، مصلح آن صمغ عربى . مقدار شربت آن : يك مثقال . بدل آن : اقاقيا است . ظفر قطورا به فتح قاف و طاى مهمله و سكون واو و فتح راى مهمله و الف لغت سريانى است . ماهيت آن : گياهى است برّى و بستانى و بستانى آن را شاخ‌هاى باريك شبيه به موى منبسط بر روى زمين منبت آن زمين‌هاى خشك رملى جبلى و در سواحل بيشتر و برّى آن را شاخ‌هاى باريك خشبى و پوست آن نازك و رنگ ساق آن سرخ و مقدار يك شبر و نيم آن از زمين برآمده و باقى در زمين فرو رفته و پوست آن آنچه بيرون است سياه رنگ و آنچه در زمين است سرخ و از بيخ آن شاخ‌هاى متفرق رسته و بر آنها برگ‌هاى باريك شبيه به برگ شيح از هم دور و گل آن شبيه به گل اناغالس و مايل به سرخى و ثمر آن شبيه به ثمر هيوفاريقون و