ماهيت آن : سبزى است كه بالاى آبها خصوص آبهاى ايستاده كه آفتاب بر آنها نتابد مانند غديرها و آب جويها و حوضها تكون مىيابد و سه قسم مىباشد : آنچه مستدير و از هم متفرق است مسمى به خراز الماء و طحلب ليفى است و آنچه مانند ريشها متصل به هم و بر لب جويها بسيار مىباشد غزل الماء نامند و آنچه متراكم مانند نمد باشد خروع الضفادع گويند و در آبهاى ايستاده تكون مىيابد . بهترين آن آنست كه در آب شيرين تكون مىيابد . طبيعت آن : در دويّم سرد و تر و با قوّت قابضه و قبض نهرى آن زياده از بحرى است . افعال و خواص آن : ضماد آن به تنهايى و يا با آرد جو جهت حبس الدم از هر موضعى كه باشد و باد سرخ و تحليل اورام حاره و تبهاى حاره و نقرس و قيله و فتق اطفال و چون در روغن زيتون بجوشانند در تليين عصب قوى الاثر و چون در روغن زيتون بجوشانند و بلع نمايند و آب گرم بالاى آن بنوشند و قى كنند در اخراج زلوى در گلو چسبيده مجرب و آشاميدن خشك آن حابس اسهال مرارى و آشاميدن نوع دوم آن مقدار يك درم با سه چهار دانه فلفل و قليلى تنباكوى خشك كه همه را با آب غليان نرم سوده حب بسته صبح ناشتا فرو برند جهت طحال حادث از كثرت خوردن بقول نافع تا كه دفع گردد و هرچه بر روى سنگهاى دريا متكون شود بسيار قابض . طلاى آن حابس سيلان خون اعضا است . فصل الطاء مع الخاء المعجمه طخشيقون به فتح طا و سكون خا و كسر شين معجمه و سكون ياى مثناة تحتانيه و ضم قاف و سكون واو و نون طفشيقون نيز نامند به معنى قوسى است . ماهيت آن : دواى سمى است از جمله يتوعات كه در بلاد ارمن پيكان را به آن آب مىدهند زخم آن كشنده مىباشد برگ و نبات آن شبيه به برگ كبر و پر شير و بغايت تند . افعال و خواص آن : ضماد آن جهت قوبا نافع و گويند حلتيت بادزهر آنست شرباً و ضماد كردن بر موضع جراحت آن . فصل الطاء مع الراء المهمله طراثيث به فتح طا و را و الف و كسر ثاى مثلثه و سكون ياى مثناة تحتانيه و ثاى مثلثه به معنى زب الارض و زب الرياح است و زب به معنى ذكر است . ماهيت آن : نباتيست خشبى شبيه به فطر و در زمين فرو رفته و سرخ و سفيد مىباشد و گياه آن مانند برگ پيچيده و منبت آن بيشتر نخود زارها و زير درختان و سرخ آن شيرين طعم و قابض و مأكول و سفيد آن تلخ و غير مأكول . طبيعت آن : در سيّم سرد و خشك . افعال و خواص آن : بسيار قابض و قاطع و حابس اسهال و سيلان خون و عرق و مقوى كبد و معده و دابغ و رافع استرخاى آن و جهت اعيا و ردع مواد حاره و تحليل صلابات و تقويت مفاصل مسترخيه شرباً و ضماداً و چون با شير بز تازه دوشيده طبخ دهند و يا با دوغ ماست گاو بياشامند جهت استرخاى معده و كبد نافع . مضر ريه ، مصلح آن شكر و مخشن جلد و مصلح آن بزرقطونا . مقدار شربت آن : تا دو درم . بدل آن : ثلث وزن آن عفص و دو ثلث آن قرظ و نصف وزن آن قشر بيض محرق و عشر وزن آن و به قولى به وزن آن صمغ عربى است و اقاقيا نيز به وزن آن گفته‌اند . طراشنه به فتح طا و را و الف و شين معجمه و فتح نون و ها و آن را جعفريه و عشبة العجول نامند . ماهيت آن : غافقى گفته نبات آن دو نوع مىباشد يكى برگ آن شبيه به برگ شلغم برّى و از آن نازك‌تر و مشقق و مجعد و در سبزى شبيه به برگ كلم و بر آن غبارى سفيد رنگ و ساق آن تا قريب به يك قامت و بر بالاى آن شعبه‌هاى كوچك و بر اطراف آنها گلهاى زرد مانند گل طباق يا گل كاسنى و بيخ آن سفيد با شعبه‌هاى بسيار و صنف دويّم نيز شبيه بدان و سبزى آن مايل به زردى و ساق آن از آن كوتاه‌تر و باريك‌تر و شاخ‌ها و شعبه‌هاى آن زياده . منبت آن اجام و مواضع رطبه . طبيعت آن : گرم و خشك . افعال و خواص : صنف اول آن اكتحال عصاره آن رافع بياض عين و در آن امر قوى الفعل و آشاميدن عصير نبات آن دافع نفخ و ضعف كبد و طحال و استسقا در به دو حال و صنف دوم نيز جهت رفع بياض قوى الفعل و سريع الاثر و لهذا آن را عشبة العجول نامند . طراغثون به فتح طا و را و الف و ضم غين معجمه و ضم ثاى مثلثه و سكون واو و نون . ماهيت آن : شيخ ابن بيطار نوشته كه اين نبات را رازى ذكر نموده و قوسى ناميده و گفته بعضى مردم آن را قوسى نامند و نبات آن شبيه به شاخى است و برگ آن شبيه به برگ نباتى كه زعفران