اخلاط و سوزش مرى و جهت سرفه و تصفيه صوت و خشكى گلو و معده نافع و اكثار آن مغثى ، مصلح آن شكر و ترنجبين . مقدار شربت آن : تا پنج درم . بدل آن : نبات است . شكّ به ضم شين و فتح نيز آمده و كاف مشدده به عربى سم الفار و تراب الهالك و اهل عراق و مغرب رهج الفار و به شيرازى مرگ موش كانى و به هندى سنبل كهار نامند و اكسيريان زرنيخ سفيد خوانند . ماهيت آن : جسمى است معدنى سفيد ثقيل الوزن براق و آنچه زرد رنگ باشد زبون بود و از خراسان آورند و گويند دود نقره است كه از معدن او به هم مىرسد و قوّت آن تا هفتاد سال باقى مىماند و بعد از آن فاسد مىگردد و رنگ آن اغبر و وزن آن سنگين مىشود . طبيعت آن : در چهارم گرم و خشك . افعال و خواص آن : از سموم قتاله است و محلل و معفن و التيام دهنده زخمهاى بارد شديد كه صبر نتوان نمود و اكتحال آن در يك روز رطوبات طبقات چشم را زايل كند و طلاى آن با روغنها جهت حكه و جرب و با گلاب جهت اورام بارده و استسقا نافع و نيم درم آن در يك روز كشنده به سوزش اندرون و ثقل زبان و اعضا و خدر و سرخى چشم و گرمى بدن و برافروختگى بشره و گاه به اسهال الدم منجر گردد و ترياق آن تراشه پوستهاى حيوانات است كه سوزانيده به قدر ربع و تا دو چندان بياشامند و معالجه آن معالجه زيبق خورده است و چون در خمير گيرند و يا در طعامى ديگر و بخورد موش دهند بميرد و هر موشى ديگر كه بوى آن بشنود نيز مىميرد و خانه از موشان پاك شود و اهل هند مىگويند كه پنج نوع مىباشد يكى پهتكيا و آن شبيه به شب يمانيست سفيد شفاف و در آتش دود نكند و دوم هلديا يعنى به رنگ زردچوبه زرد رنگ و سيّم كوديا و اين ميگون است و چهارم دارما و آن سرخ است به رنگ دانه انار و پنجم سنكهيا و اين بسيار سفيد مىباشد و اين هر دو نوع اخير بسيار كمياب است و در اعمال صناعت كيميا به كار مىآيد و دافع بلغم و سودا است و جهت تب لرز و ضيق النفس انسان و اسب و درد دندان نافع دانسته‌اند . شكرقند به فتح شين و كاف و سكون راى مهمله و قاف و سكون نون و دال مهمله به فارسى مشهور به زمين قند و زمين را به هندى اول نامند . ماهيت آن : بيخ نباتى است به طريق نجم و بياره بر زمين مفروش و برگ آن شبيه به جوز ماثل و از آن كوچك‌تر و گل آن نيز شبيه به گل آن و كم رنگ‌تر و كوچك‌تر و بيخ آن در زير زمين كه از اطراف ريشه آن برآمده تا به قدر تربى و پوست آن سرخ و مغز آن سفيد و كم آب و در هر يك ده پانزده عدد و زياده و كمتر نيز تكون مىيابد به سبب قوّت و ضعف زمين و بعد به كمال رسيدن برآورده زير خاكستر گرم مانند چغندر پخته و يا در آب جوش داده پوست آن را جدا كرده مىخورند شيرين و لذيذ مىباشد بعضى آن را بعد از پختن نرم كرده قدرى آرد گندم ممزوج كرده مانند خمير سرشته حبوب بزرگ به قدر گردكان ساخته در روغن بريان كرده گرماگرم در شيره شكر و يا نبات كه غليظ باشد مىاندازند و بعضى براى خوشبويى قدرى مشك به گلاب حل كرده داخل آن شيره مىكنند پس برآورده مىخورند بسيار لذيذ مىباشد و اين را به هندى كل كله مىنامند . طبيعت آن : گرم و تر و با رطوبت فضليه غريبه كه بعد از طبخ و جوش دادن كم مىگردد . افعال و خواص آن : مسدد و قابض و نفاخ و فى الجمله مغرى سينه و قصبه ريه است . فصل الشين مع اللام شلّ به ضم شين و تشديد لام . ماهيت آن : ثمر درخت هندى است از ادويه مجهوله است بعضى گويند كه آن را سفرجل هندى نامند كه بيل باشد و بعضى گفته‌اند بزرگتر از فندق است و در طعم آن تندى و اندك تلخى و قبض است و نرم ملمس و بىقشر و بعضى گفته‌اند مدور به قدر زردآلو مىباشد و بعضى گفته‌اند به هيأت زنجبيل است . طبيعت آن : در سيّم گرم و در اول خشك . افعال و خواص آن : محلل قوى و ملطف اخلاط غليظه و مسهل و دافع رياح و جهت صلابت عصب و فالج و عرق النساء و قولنج نافع . مضر ريه ، مصلح آن عسل . مقدار شربت آن : تا نيم درم است . شلجم به فتح شين و به سين مهمله نيز آمده و سكون لام و فتح جيم و ميم معرب شلغم به غين معجمه فارسى است و به يونانى عنقلى و عنقيلى نيز و به فارسى برشاد و شيلم نيز و به فرنگى پم به ضم باى عجمى و ميم نامند .