غير مرباى آن و اكثار آن موجب فواق در ساعت و مصلح آن عسل و انيسون و امثال آن و قطور آب آن در احليل و فرج جهت رفع حرقة البول و جراحات مجارى آن بغايت نافع و چون آن را در زير آتش گذارند تا بريان گردد به حدى كه رنگ آن تيره شود و بخورند جهت قطع اسهال مزمن مجرب به تخصيص كه در جوف آن به جاى به دانه جوزبوا ريزه كرده پر كرده باشند . مقدار شربت : از آب آن در تداوى تا سى درم و رب به ترش در آخر اول سرد و خشك و قابض و قاطع قى و اسهال مرارى و مانع صعود بخارات به سر و مسكن تشنگى و حرارت و درد معده و امعا كه از خلط موجود باشد و مسهل به عصر و با آب برگ نعناع جهت منع غثيان و قى خصوصاً صفراوى آن مضر ريه و سعال و رب به شيرين قريب به اعتدال و يبوست در آن غالب و قبض آن كمتر از ترش آن و در جميع افعال مانند آن و جهت صاحبان احشاى ضعيفه انسب از آن . مقدار شربت : از رب آن هر دو تا بيست درهم و شكوفه تازه آن معتدل با قوّت قابضه و مسكن درد سر و غليان حرارت و مقوى دماغ و دل و معده و مرباى آن جهت تقويت سينه و دل و احشا و خفقان حار و منع صعود ابخره به دماغ مؤثر و ضماد آن و به دستور ضماد جرم ثمر و برگ آن جهت اورام حاره چشم و ساير اعضا و حبس فضلات از انصباب به اعضا و رفع سميت گزيدگى هوام و نيز تضميد برگ آن جهت تجفيف زخمها نافع و زغب و خمل آن يعنى پرزى كه بر روى به مىباشد بسيار قابض و مضر حلق و صوت و ذرور آن جهت نزف الدم جراحات مفيد و روغن به كه به را مهرّا پخته آب آن را افشرده گرفته با دو چندان روغن زيتون جوش نمايند تا روغن خالص بماند . طبيعت آن : سرد و تر و قابض . افعال و خواص آن : جهت سبوسه سر و نمله و قروح دهان و دوار و طنين و رفع ماندگى و قرحه رحم و مجارى بول و منع ادرار عرق و آشاميدن آن جهت صداع حار و نفث الدم و ورم جگر و اسهال مزمن و زحير حار و قرحه امعا و رفع سم ذراريح و دود خشب الصنوبر مفيد و حقنه بدان نيز همين اثر دارد و روغنى كه از شكوفه آن به دستور روغن گل سرخ ترتيب دهند در قوّت ضعيف‌تر از آنست و بهدانه يعنى تخم آن در دويّم سرد و تر و با اندك قوت قابضه . لعاب آن جهت خشونت حلقوم و حلق و سرفه حار يابس و تسكين حرارت معده و تبها و سوزش زبان و دهان و يبوست آن . در شفاء الاسقام مذكور است كه حب سفرجل ملين به غير قبض است و صاحب ذخيره گفته كه بهدانه با وجود لعابيت مضر معده نيست و اين خاصيت را از لحم به مجاورت اخذ نموده و طلاى آن جهت سوختگى آتش و دفع ضرر حرارت آفتاب بغايت نافع و مضغ آن جهت رفع كندى دندانها و مغز آن با غرويت و مبهى محرورين و موافق اعضاى تنفس و سرفه و گرفتگى آواز و سل و قرحه امعا . مقدار شربت آن : تا دو مثقال و از لعاب آن تا ده مثقال و مضعف و مرخى معده ، مصلح آن در محرورين شكر و در مبرودين رازيانه . بدل آن : بزرقطونا است و طريقه مقشر نمودن تخم آن آنست كه لعاب آن را تمام بگيرند و آن تخم لعاب گرفته را در پارچه كرباس خشبى بسته به قوت بمالند تا مقشر گردد و جلنجبين سفرجلى و جوارشات سفرجلى و حلواى آن و سكنجبينات سفرجلى و اشربه سفرجلى و عرق آن و قرص آن و مرباى آن و ململات و معجون آن و ميبه در قرابادين ذكر يافت . سفيدوليون فتح سين و كسر فا و سكون ياى مثناة تحتانيه و سفنديليون به فتح فا و سكون نون و كسر دال مهمله و سكون ياى مثناة تحتانيه و كسر لام و ضم ياى مثناة تحتانيه و سكون واو و نون نيز آمده لغت يونانى است . ماهيت آن : نباتى است برگ آن شبيه به برگ خيار و برگ جاوشير و ساق‌هاى آن به قدر ذرعى و شبيه به ساق رازيانه و گل و تخم آن شبيه به نوع چهارم سيساليوس و از آن پهن‌تر و سفيدتر و ثقيل الرايحه و بيخ آن شبيه به ترب و منبت آن نىزارها و اماكن رطبه . طبيعت آن : در دويّم گرم و در آخر آن خشك . افعال و خواص آن : آشاميدن دو مثقال از ثمر آن مفتح و مسهل بلغم و جهت صرع بلغمى و عسر نفس و ربو و درد جگر و يرقان سدى و قولنج و بواسير و اختناق رحم و قطور آب تازه آن جهت تنقيه چرك گوش و بخور آن جهت افاقه سبات و ليثرغس مزمن و سكته و صداع حادث از مواد غليظه مؤثر و نطول آن با روغن زيتون نيز همين اثر دارد و ضماد آن جهت صلابت بواسير و نواصير و بهتر آنست كه بيخ آن را خراشيده و كوفته در سوراخ ناصور پر كنند و ضماد گل آن با شراب جهت منع زيادتى قروح خبيثه و سعى نمله و آشاميدن تخم آن و جلوس در طبيخ آن جهت اختناق رحم نافع . مضر گرده ، مصلح آن كثيرا . مقدار شربت : از ثمر آن تا دو مثقال و از بيخ آن تا دو درم و جهت يرقان بيخ آن بهتر از ثمر آنست . فصل السين مع القاف سقمونيا به فتح سين و سكون قاف و ضم ميم و سكون واو و كسر نون و