شبيه به پستان ماييتى به ترشح برمىآيد در غايت خوشبويى و بيشتر خوراك آن حيوان سنبل تازه و علفهاى خوشبو است و در بلاد سردسير نمىماند و بهترين زباد سياه مايل به سرخى براق خوشبويى و بدترين آن سفيد آنست و آن را مغشوش به اظفار الطيب و مصطكى و خوشبوييهاى ديگر مىكنند و امتحان خالص آن آنست كه به دست بمالند اگر بچسبد و بعد از شستن دست بوى آن در دست بماند خالص است ديگر آنكه در آن حيوان كوچك سرخ رنگ مانند مگس كوچك مىباشد و آنچه تحقيق شده آنست كه آن حيوان شبيه به گربه و درازتر از آن و نيز پوز آن يعنى دهن آن باريك‌تر و درازتر از گربه است و در بلاد حبشه و جزاير زيربادات به هم مىرسد و اكثر مردم آن حيوان را در قفس نگاه مىدارند و با آن بازى مىكنند و بعضى رام مىشوند و رنگ آن سفيد مايل به زردى است و در زير بيخ دم آن برآمدگى شبيه به نافه و به قدر جوز كوچكى است و در آن پنج شش سوراخ مىباشد و از هفت روز تا پانزده روز يك بار از آن نافه زباد به عمل مىآورند و از يك و نيم مثقال تا دو مثقال زياده به عمل نمىآيد و بعضى كه رام‌اند دم آن را بلند كرده زباد از آن مىگيرند و بعضى كه وحشىاند دم آن را از قفس بيرون آورده از آن زباد مىگيرند بدين طريق كه صدفى را به آهستگى بر آن نافه مىمالند و آن نافه را به ملايمت مىفشارند از آن زباد برمىآيد و آنچه از نر آن به عمل مىآيد بهتر است از ماده آن زيرا كه منفذ بول ماده بالاى آن نافع است و قدرى از بول آن به آن زباد ممزوج مىگردد و لهذا كسانى كه از آن آگاه‌اند آن را ناشسته به كار نمىبرند و طريق غسل آن آنست كه در ظرفى كرده اولًا سه دفعه با آب سرد مىشويند و بعد از آن سه بار ديگر با آب گرم و سه بار ديگر با آب سرد كه نه بار باشد كه به هر بار آب بسيارى بر آن ريزند و به دست خوب بر هم زنند پس زباد را به كف دست از روى آب بگيرند و به كنار صدفى پاك نمايند تا تمام آن برداشته شود و باز به دستور در ظرفى كرده آب بسيار بر آن ريزند و بر هم زنند و از روى آب برگيرند آن هنگام زباد نرم و صافى در آب گرم نرم و رقيق و در آب سرد منجمد مىگردد پس سه بار در آب ليمو بشويند تا بوى بد آن زايل گردد پس سه بار ديگر با آب سرد و از كرباسى بگذرانند و سه بار با گلاب بشويند پس در اندرون كاسه چينى ماليده شبها بر روى گلهاى خوشبوى مانند ورد احمر و يا ورد ابيض يا ورد اصفر و يا بهار نارنج و يا گل ياسمين و امثال اينها معكوس بگذارند و روزها پارچه پاكيزه صفيقى بر سر آن بسته در آفتاب گذارند تا هر مقدار كه خواهد پس اندكى از آن را با قدرى عطر گلاب و اگر حاضر نباشد با گلاب ممزوج نموده به كار برند و اين بهترين طريق غسل و استعمال آنست . طبيعت آن : در سيّم گرم و در يبوست معتدل . افعال و خواص آن : منشف و بغايت مفرح و مقوى دل و حواس و آشاميدن يك قيراط آن با ادويه مناسبه و با شراب تفريح آورد و جهت رفع غشى و خفقان و توحش و جنون و درد فم معده و مقعده نافع و نيم درم آن با قدرى زعفران و مرق گوشت مرغ فربه جهت تسهيل ولادت مجرب دانسته‌اند و بوييدن آن جهت زكام و درد سر بارد و شقيقه و همچنين تمريخ بدان و طلاى آن با روغن بادام تلخ جهت حفظ صحت سامعه و تقويت آن و به تنهايى جهت نضج دمل و تسكين وجع آن و التيام قرحه و بر قضيب آلودن مانع حمل زنان و مداومت بوييدن آن باعث صداع محرور و بد خلقى و ضيق النفس ، مصلح آن صندل و كافور و اغذيه بارده . بدل آن : غاليه است . زبد به ضم زا و سكون با و دال مهمله به فارسى روغن تازه بىنمك و مسكه و روغن و به هندى كهى نامند . ماهيت آن : عبارت از روغن گاو و بز و گوسفند و گاوميش است و بهترين آنها تازه خوشبوى است كه از سرشير گيرند و روغن گاو لطيفترين همه و گاوميش خصوصاً جنگلى از همه غليظتر و چرب‌تر . طبيعت آن : در اول گرم و در آخر آن تر و كهنه آن گرم‌تر و ترى آن كمتر و زود مستحيل به خلط غالب مىگردد خصوصاً به صفرا . افعال و خواص آن : ملين و منضج و مسمن و مفتح سدد و جهت تصفيه صوت و خشونت قصبه ريه و حلق و سرفه خشك و اورام ظاهرى و باطنى و ادرار فرمودن فضلات و با عسل جهت ذات الجنب و ذات الريه و نضج مواد سينه و دفع آنها و ماليدن آن بر بدن نيز و خوردن آن با شكر و خشخاش بغايت مورث فربهى بدن و با بادام تلخ جهت رفع فضلات ريه و با قوابض جهت اسهال و سحج كه از حدت اخلاط باشد و با شربت گل جهت قطع فعل دواى مسهل و با زرده تخم مرغ نيم برشت جهت لذع اخلاط و پانزده مثقال آن با هفت مثقال شكر جهت عسر البول مجرب و طلاى آن بر بدن بالخاصيت تغديه بدن مىكند و تغديه آن موقوف به ورود به آلات غذا نيست و جهت نضج ورمها و ورم بناگوش و اربيتين و دهن و ريشى كه بر سر و بدن اطفال به هم مىرسد و جهت گزيدن افعى و هزارپا خصوص گرم كرده و گرماگرم آن و تمريخ آن بر بن دندان اطفال باعث سرعت بيرون آمدن آن و نيز تمريخ آن جهت رفع خصف تازه و كهنه و با ادويه مفتحه جهت تفتيح حجب دماغ و تليين اعصاب و جراحت مثانه و قوبا و سعفه