ضماد مطبوخ آن با خطمى جهت تحليل اورام و گشودن دمل نافع . مقدار شربت آن : از دو مثقال تا بيست مثقال و اكثار آن محرق خون و مصدع ، مصلح آن تخم ريحان و خشخاش است . شيخ الرييس فرموده كه با آب سيب و قدرى برگ ريحان و اندكى حرمل قايم مقام خمر است الا در اسكار . طبيعت خرمايى آن : در دويّم گرم و در اول خشك . افعال و خواص آن : كثير الغذا و ملين طبع مبرود المزاج و بلغمى و جهت فالج و درد مفاصل و سرفه بارد و تقويت باه بارد المزاج و طلاى آن به تنهايى و يا با قسط و نمك جهت رفع كلف و با شونيز جهت جمود اعضا از سردى هوا نافع كه بر بدن بمالند و در جاى گرم مانند حمام و غير آن نشينند و محرق خون و مولد خلط عكر سوداوى ، مصلح آن سركه و بادام و خشخاش و سكنجبين و ترشيها است . دبق به كسر دال و سكون باى موحده و قاف و آن را قسوس نامند و به فارسى مويزك عسلى و كشمش كاوليا . ماهيت آن : دانه‌ايست از نخود كوچك‌تر و سبز رنگ و چون خشك گردد پوست آن درهم پيچيده و مايل به سياهى شود و در جوف آن رطوبتى چسبنده باشد و دانه‌هاى آن به قدر خشخاش و گياه آن از درخت امرود و غير آن متكون گردد و چندين شاخ از يك مكان مىرويد برگ آن شبيه به برگ مورد و انار و لطيف باشد و سبز نيم رنگ و بهترين آن تازه املس مدور آنست كه لون اندرون آن كراثى و بيرون آن مايل به سبزى و سياهى و سرخى مىباشد . طبيعت آن : گرم در آخر دويّم و خشك در اول و با رطوبت فضليه غير لزجه و بعضى در سيّم گرم و خشك دانسته‌اند و قوّت آن مركب از جوهر حار هوايى و بارد مايى و اندك جوهر قابض ارضى و بعد از ورود به بدن از هر يك فعل مختص بدان ظاهر مىگردد . افعال و خواص آن : ملطف و محلل و ملين و گدازنده رطوبات رقيقه و غليظه و جاذب آنها از عمق بدن و چون در آب گرم بخيسانند و پوست و تخم آن را از عسل آن افشرده صاف آن را با مغز گردكان يا با مغز دانه بيدانجير سرشته بنوشند كه دستور آشاميدن آنست جهت تنقيه سودا و بلغم و تفتيح سدد و عرق النساء و نواصير و امراض بارده نافع و طلاى آن منضج و منفجر و جمع كننده مواد اورام و مسكن دردهاى بارد و با راتينج و موم جهت نضج دملها و شراى بلغمى و اورام بلغمى و تليين مفاصل و به دستور با زرنيخ جهت شراى بلغمى و اورام بلغمى و تليين مفاصل و با كندر جهت قروح خبيثه و با زرنيخ و زفت جهت قلع ناخن و با آهك و آب انگور و عسل جهت رويانيدن آن و با حنا جهت سعفه و ابريه و با روغن گل جهت دراز كردن موى و جوشانيده آن در آب آهك جهت تحليل اورام سپرز مؤثر و ممزوج آن با آهك جهت اذابه طحال و جذب و جلب رطوبات غليظه از عمق بدن نافع . مضر دل ، مصلح آن بادرنجبويه . مقدار شربت آن : تا يك مثقال و زياده آن مورث مغص و دوار و ثقل اعضا . بدل آن : در تحليل نصف وزن آن ابهل و چهار دانگ آن بادام و در ساير افعال نيم وزن آن عاقرقرحا و چون دبق را با عسل و دوشاب و سپستان طبخ دهند و مانند خياطه باريك ساخته بر روى اشجار اندازند طيورى كه بر آن نشينند به پاى آنها چسبيده صيد گردند و چون با قرمز بياميزند باعث شدت رنگ آن گردد و در ساير رنگها نيز بسيار دخيل است . دبيداريا به كسر دال و كسر باى موحده و سكون ياى مثناة تحتانيه و فتح دال مهمله و الف و كسر راى مهمله و فتح ياى مثناة تحتانيه و الف لغت نبطى مشتق از فارسى است . ماهيت آن : گياهى است هندى ساق آن به قدر ذرعى و خشبى و اسافل شاخ‌ها خاردار و برگ آن ريزه و بسيار سبز و شبيه به برگ بهار كه نوعى از بابونه است و ثمر آن بىگل شبيه به ثمر گياه پنبه و با اندك تلخى و حدت شبيه به حدت ابهل و چون داخل اطعمه كنند خوش طعم مىگرداند و برگ تازه آن طيب الرايحه چون بخايند و آن ربيعى است . طبيعت آن : در دويّم گرم و در سيّم خشك . افعال و خواص آن : قابض و معطش و محرق و جهت لقوه و فالج و تقويت معده و نقرس و امراض بارده شرباً و ضماداً و جهت استرخاى معده و سنگ مثانه شرباً و با شير محرك باه . مضر محرورين ، مصلح آن بقول بارده و رايحه آن باعث حرقت چشم و ادمان بوييدن آن مسقط شعر اجفان و خوردن تازه آن با سركه كاسر حدت و لذع آن و مقوى معده . مقدار شربت : از تخم و برگ آن تا سه درهم و مسواك به چوب آن جهت استحكام لثه و تحليل رطوبات لهات مؤثر . فصل الدال المهمله مع الجيم دج به فتح دال مهمله و جيم به فارسى كبك درى و به شيرازى طخا و در تنكابن كوه كوك نامند .