هوام و نگاه داشتن چوب آن با خود جهت قضاى حاجات و بخور پوست آن جهت گريزانيدن هوام و پشه مجرب دانسته‌اند و چون با مصطكى و قسط و روغن بجوشانند جهت فالج و لقوه و كزاز و رعشه و مفاصل و اورام و جبر كسر و ضربه و سقطه بغايت مفيد است شرباً و طلاءً و مروخاً و صمغ آن جهت تحليل رطوبات اذن و جهت قروح ريه و سرفه مزمن و تليين بطن و تهيج باه و گزيدن افعى مفيد . حبّ الراسن به فتح اول و ضم ثانى مشدده و الف و لام و فتح راى مهمله و الف و فتح سين مهمله و سكون نون و آن را زبيب الجبل و زبيب برّى و اسطاقندمااغريا نامند و ابن بيطار گفته كه معنى آن زبيب الجبل است و بغدادى گفته كه نيست چنين . ماهيت آن : دانه‌ايست شبيه به مويزج و املس و در غلافى شبيه به قرطم و پهن و با اندك تندى و تلخى و عطريت و مدور نيز گفته‌اند و از كوهستان فارس آورند و از كردستان و همدان نيز و گل آن شبيه به سوسن و راسن و در حرف الراء مذكور خواهد شد و گفته‌اند برگ آن شبيه به برگ كرم برّى و مشرف و بيخ‌هاى آن برگشته و شاخه‌هاى آن ايستاده و سياه رنگ است طبيعت آن : در دويّم گرم و خشك . افعال و خواص آن : مبهى و مقوى موى و مانع ريختن آن و جهت امراض بارده نافع شرباً و طلاءً و غسولًا . مقدار شربت آن : تا دو درهم . بدل آن : راسن به قدر نيم وزن آن و صاحب تحفه نوشته كه مولف ما لا يسع و غيره مويزج را حبّ الراسن دانسته‌اند و اشتباه ايشان به جهت مشابهت اين به آن است . حب الريباس به كسر راى مهمله و سكون يا مثناة تحتانيه و فتح باى موحده و الف و سين مهمله به فارسى تخم ريباس نامند بهترين آن تازه آنست . طبيعت آن : سرد و خشك . افعال و خواص آن : قابض و جهت قرحه صفراوى و جرب و حكه شرباً و ضماداً نافع . بدل آن : تخم حماض بستانيست . حب الزلم به ضم زاى معجمه و فتح لام و سكون ميم . ماهيت آن : غير تخم كنگر است چنانچه بعضى توهم نموده‌اند و ابن بيطار نوشته كه ابن وافد گفته كه آن حبى است چرب مفرطح اندك بزرگ‌تر از نخود ظاهر آن زرد و باطن آن سفيد خوش طعم و لذيذ و از بلاد بربر مىآورند و نزد ما آن را فلفل السودان نامند و فلفل السودان غير آنست و بغدادى نوشته كه آن دو صنف مىباشد : يكى بزرگتر از نخود و مفرطح و خوشبو و خوش مزه و شيرين و پوست آن مايل به سياهى و در شهر زور و مصر به هم مىرسد و دويّم اندك طولانى و كوچك و زرد رنگ و از مصر و بربر مىآورند . گياه آن كمتر از ذرعى و برگ آن مستدير مانند درهم . طبيعت آن : در دويّم گرم و تر و با رطوبت فضليه . افعال و خواص آن : محرك باه و مسمن بدن و گرده و مقوى جگر ضعيف و دافع خشونت سينه و سعال و امراض سوداوى و حرقة البول شرباً و چون بخايند و بر كلف بمالند آن را زايل گرداند . مقدار شربت آن : جهت تحريك باه تا هفت مثقال . بدل آن : حبة الخضراء . مضر حلق و مولد سده ، مصلح آن سكنجبين است . حب السمنه به كسر سين مهمله و سكون ميم و فتح نون و ها و آن را شاهدانه برّى نيز نامند و به فارسى نقل خواجه گويند . ماهيت آن : دانه‌ايست به قدر فلفلى مستدير و سياه رنگ و املس و مغز آن سفيد و شيرين و با دهنيت و نبات آن به قدر ذرعى و شيردار و برگ آن سفيد اغبر . منبت آن صحراها و بيابانها . طبيعت آن : گرم و خشك و با رطوبت فضليه . افعال و خواص آن : آشاميدن شيره مغز آن با ماء العسل مسهل بلغم به رفق و چون شيره آن را بگيرند در آب و آرد و شكر و روغن بادام شيرين يا روغن كنجد تازه در آن ريزند و طبخ نمايند تا مانند حريره و فالوده و تر حلوا گردد و تناول نمايند جهت تسكين ابدان مهزولين و صاحبان برد و يبس و آشاميدن آب برگ درخت آن مقدار ربع رطلى جهت اسهال بلغم و صفرا با هم نافع . مقدار شربت : از مغز آن تا ده درهم . بدل آن : پسته و كنجد بالمناصفه و ثقيل و بطى النزول ، مصلح آن سكنجبين و عسل است . حب العزيز به فتح عين مهمله و كسر زاى معجمه و سكون ياى مثناة تحتانيه و زاى معجمه . ماهيت آن را انطاكى مانند ماهيت حب الزلم نوشته و بغدادى دو نوع گفته نوعى را اهل مصر در اسكندريه زراعت مىنمايند در تابستان هنگام بودن آفتاب در برج اسد مىرسد . طبيعت آن : گرم در اول و تر در دويّم .