محمد حسين بن محمد هادى عقيلى علوى شيرازى

پيشگفتار 13

مخزن الأدوية ( ط . ج )

مقدمه عالمان ، دانش‌اندوزان ، پژوهشگران ، دانشمندان و فرهيختگان از ديرباز در جوامع بشرى نقش سازنده‌اى به عهده داشته و راهكارها و چاره‌سازيهايى به‌منظور پيشبرد ، پيشرفت ، ترقى و تعالى به جامعه ارائه نموده‌اند . عده‌اى ، بر اين اساس ، درشتى ديده ، مشقت كشيده ، رنج تحمل كرده ، طعم غربت چشيده ، آزارها ديده ، حتى جان بر سر اين ادعا گذاشته‌اند و عده‌اى ديگر از اين منزل توشه‌ها بربسته‌اند ولى در هر شرايطى ، همگان نقش شگرف آنها را در زندگى بشر مىستايند . در قديم ، علوم به مانند امروز شاخه‌هاى مختلف و متنوع نداشت ولى با اين حال ، تقسيم‌بنديهايى در علوم چه نظرى و چه عملى وجود داشت كه در بين آنها علوم مربوط به تندرستى و خصوصا طب جايگاه ويژه‌اى داشت ، هرچند كه دانشمندان در قديم در تمامى علوم يد طولايى داشته‌اند . علم طب در دنياى قديم از اهميت خاصى برخوردار بوده است و طبيبان ايران در بين اطباى جهان مانند نگينى درخشان بر تارك علم طب مىدرخشند و اگر بگوييم شيخ الرئيس ابو على سينا ، محمد بن زكرياى رازى و سيد اسماعيل جرجانى بزرگترينها در دنيا بوده‌اند نه تنها گزاف نگفته‌ايم ، بلكه حق مطلب را ادا كرده‌ايم . در بين دانشمندان برجستهء طب ، عقيلى خراسانى ويژگيهاى خاص خود را دارد . بدان سبب كه او دو اثر بىنظير و فاخر مخزن الادويه و قرابادين كبير را در سلسله آثار ماندنى و ميراث مكتوب پرافتخار علاوه بر ساير رسالات خود براى بشريت به وديعه گذاشته است . شرح حال مؤلف كتاب مخزن الادويه محمد حسين عقيلى ، كه گاه از او با نامهاى « سيد محمد حسين خان » و « مير محمد حسين خان بهادر » ، « محمد حسين بن محمد هادى عقيلى علوى » و « محمد حسين بن محمد هادى عقيلى علوى خراسانى شيرازى » نيز ياد شده است ، فرزند محمد هادى علوى خراسانى است . اصل او از خاندان پزشكان بزرگ شيراز بود ولى چون خود و پدرش در خراسان اقامت داشتند به خراسانى معروف شدند . از پدر وى كه از استادان او نيز به شمار مىآيد اطلاعات بسيار اندكى موجود است و تنها دانسته‌هاى ما دربارهء او همان نگاشته‌هايى است كه فرزندش در كتابهايش گاه بدان اشاره كرده است . محمد هاشم شيرازى معروف به علوى خان از ديگر پزشكان عاليقدر خاندان عقيلى ، دايى پدر محمد حسين عقيلى ، بوده است . از محل تولد عقيلى ، ازدواج ، همسر ، فرزندان و تعداد آنها اطلاعات دقيقى در دست نيست . به نظر مىرسد عقيلى پسرى نداشته يا اگر داشته در كودكى از دنيا رفته يا حرفه پدر را ، كه حرفه و مهارت خانوادگى آنها است ، در پيش نگرفته است . ازاين‌رو ، گويا طومار خاندان عقيلى با مرگ وى به پايان مىرسد . آگاهى از استادان عقيلى كار چندان دشوارى نيست ؛ زيرا وى در خانواده‌اى زندگى مىكرده كه همگى از بزرگان عرصهء طب در روزگار خود بوده‌اند . از جمله اين استادان مىتوان به پدرش محمد هادى عقيلى اشاره كرد . استاد ديگر وى كه