محمد اكبر بن محمد شاه ارزانى دهلوى
13
مجربات اكبرى ( فارسى )
فايده در فوائد عرق گوگرد . فايده آب از بينى كشيدن . فايده سيماب بر سر ماليدن . زنده كردن طلاى كشته . زنده كردن جسته كشته و جز آن . طريق ساختن بوتهها . طريق گذاشتن افيون « 1 » . طريق صاف كردن افيون . طريق سپيد ساختن بنگ « 2 » . تدبير استعمال بچهناك . طريق خوردن زرنيخ . طريق خوردن سم الفار « 3 » . باب اندر امراض سر . فصل در صداع « 4 » . فصل در برآمدن قروح و آبله در سر كه آن را سعفه « 5 » گويند . فصل در صرع و ام الصبيان « 6 » . فصل در سكته .
--> ( 1 ) - افيون : اسم يونانى و به معنى مسبت است و به فارسى ترياك و به عربى لبن الخشخاش نامند و گويند مراد از او شير منجمد خشخاش سياه است نه سفيد و بهترين او مايل به سفيدى و صاف است كه در آب زود حل شود و از آتش زود مشتعل گردد و در آفتاب زود بگدازد و قوى الرايحه باشد . ( تحفه ) ( 2 ) - بنگ : گرههايى كه در ساق اشجار متكوّن شود . قنّب به كسر اول و تشديد نون و فتح او معرّب از كنب فارسى است و برگ او را بنگ و اسرار ورق الخيال و حشيش گويند و پوست ساق او را كنب و تخم او را شاهدانه ، و شكوفه و غبار او را چرس خوانند . ( تحفه ) ( 3 ) - سم الفار : مرگ موش . سنكهيا . ( 4 ) - صداع : سر درد ( 5 ) - سعفه : شيرينه اى كه بر سر و روى برآيد و كچلى و بيمارى كه موى بريزاند . ( 6 ) - ام الصبيان : تشنج و اختلاجى كه عارض كودكان شود .