محمد رضا طباطبايى تبريزى
62
هداية الحجاج ( سفرنامه مكه ) ( فارسى )
و اعيان و اشراف شهر تبريز تا نزديكى لايحه ديزج كه در خارج آبادى و در اواخر باغات حكمآباد واقع است به بدرقه آمده بودند ، در آنجا وداع نموده مراجعت كردند . از آنجا جناب آقاى ثقة الاسلام سوار تخت شده ، عازم قريهء خواجه ديزج گرديدند . خواجه ديزيج ديزج خواجه از قراء محال سدّ و صحرا و از املاك موروثى و مختص جناب آقا است . اگرچه قريهء مزبوره محل نزول قوافل و منزلگاه نيست ، ولى جناب آقا به جهت ضعف بنيه و بعد مسافت منزل اوّلى كه صوفيان باشد ، اينجا را اوّلين منزل قرار دادند . بعد از ظهر جمعى از مشايعين مرخّصى حاصل نموده ، مراجعت كردند . جمعى ديگر تا فردا حضور داشتند . شب را در قريهء مزبوره توقّف شد . اين قريه در زمين شورهزار قدرى دور تر از رودخانهء آجى در دو فرسخى شهر ما بين شمال و مغرب آن واقع است . آب شيرين ندارد . بايد از حوالى شهر آب بياورند ، ولى خودشان به خوردن آب شور معتاد هستند . حاجى عبد اللّه كه در اين سفر ملازم خدمت بود ، كدخداى اين قريه است . روز شنبه بيست و هفتم شهر شعبان 1296 امروز در ساعت اوّل روز ، حركت نموده باقىماندگان مشايعين وداع نموده برگشتند . غير از اولاد جناب آقا و عدهاى از خصّيصين ديگر كسى نماند . چون قريهء ديزج از راه معمولى شهر تا به صوفيان در كنار افتاده است ، بعد از سوار شدن به فاصلهء سه ساعت از ميان دهات گذشته ، در محاذى قريهء خواجه مرجان به جادهء معمولى ملحق شده ، حوالى ظهر به صوفيان رسيده ، حاجى محمد صادق خان كه يكى از همراهان و به جهت تمشيت كارهاى خود در شهر مانده بود ، امروز در آنجا رسيد . صوفيان در شش فرسخى شهر و منزلگاه اوّل و مفرق طرق است . به سمت سرحدّ دولتين بهيّتين روس و عثمانى در سر راه متردّدين اهالى داخله واقع است .