وحوالي سرة الأرض ، طوايف اين مواضع عالي همت‌تر [ بوند ] « 1 » وكمتر كسى طوق بندگى در گردن اندازد ، چه تأثير كوكب سياره در وسط ربع مسكون بيش است وقوىتر باشد . بعد از آن در نصف غربى در إقليم سيم وچهارم وپنجم ، عمارات وخلايق به نسبت زياده‌تر از ديگر أقاليم بود ومردم إقليم أول از گرما وسوختگى ومردم إقليم هفتم از سرما وخامى دون - همت وبهايم صفت وبىتدبير باشند ، به تخصيص آنچه در اقصاى مشارق متولد شده باشند . از جملهء خاصيتهاى زمين يكى آن است كه هر فيضى كه از دور وسير أفلاك وأنجم به فرمان حق تعالى نازل مىشود كه « يُدَبِّرُ الْأَمْرَ مِنَ السَّماءِ إِلَى الْأَرْضِ » به زمين منتهى مىگردد كه جرم زمين مركز عالم واز عناصر أربعة أسفل است . پس به حيثيت قابليت هر موضعي چيزى ديگر صورت بندد وچون اشكال وأوضاع فلكى بىنهايت است ، تركيبات مختلف نيز بىاندازه . البتة زمين « 2 » عالم كون وفساد باشد . وخاصيت ديگر آن است از زمين كه عناصر أربعة كه بسيطاند ، از تأثير أفلاك وكواكب به امر حق تعالى در سطح زمين با هم امتزاج مىيابند كه اگرنه چنين باشد هيچ تركيب صورت نبندد وامزجه ظاهر نشود وهيچ خاك وباد وآب وآتش صرف در سطح زمين نيست . [ بلكه ] « 3 » هريك از عناصر أربعة كه تصور كنند اجزاى ديگر عنصر با آن بود كه بسيط مطلق را آن شكل وطبع نباشد واگر شكلى اقتضا كند كروى بود همچنانكه [ اگر ] « 4 » پاره‌اى بر هوا اندازند چون به زير آيد گرد وكروى شود . مثلا آتشى كه

--> ( 1 ) - كلمهء « بوند » از نسخهء روسيه بدينجا افزوده شد . ( 2 ) - نسخهء « م » كلمهء « زمين » را ندارد . ( 3 ) - كلمهء « بلكه » از نسخهء روسيه افزوده شد . ( 4 ) - كلمهء « اگر » از نسخهء روسيه افزوده شد .