محمد حسن خان اعتماد السلطنه
2363
مرآة البلدان ( فارسى )
ناگوار و غليظ . خوانين جبال بارزى كه آن را مالكاند در آنجا آبادانيها كرده و قلعه و خانههاى خوب ساخته و درخت مركبات عمل آوردهاند . مركبات در اينجا كم اما بسيار خوب و ممتاز است تقريبا اين قريه پنج هزار نخل دارد . خرمايش نيكوست . مسجدى مرحوم امير ناصر خان جبال - بارزى در اين قريه بنا كرده و حمامى نيز به دستور العمل مرحوم محمد - اسماعيل خان وكيل الملك ساخته شده . خوانين جبال بارزى خانهها از گچ و آجر و خشت دارند كه حجارى و نجارى و غيره آنها همه به قاعده است . ساير سكنهء دوسارى در خانههاى كپروكتوك منزل دارند . در اين قريه مردم پرهيزكار هست . صاحب عقد العلى گويد فدوند ناحيهاى از جيرفت است و خاك آن آميخته به زر مىباشد . خدوند نام قديم دوسارى است و از قرار تقرير ثقات بعد از آنكه باران بيايد چون آفتاب شود ذرات طلا در خاك نمودار است و گويند گاهى ذرهء طلا به قدر ربع و خمس گندم به دست آمده است . مزارع جيرفت بيشتر ملك طايفهء رودبارى و جبال - بارزى و مهنى مىباشد . قرى و مزارع اين بلوك بسيار است و خانههاى سكنه كپروكتوك . اسامى قراى معروف جيرفت از اين قرار است : سرجاز ، كريمآباد ، دشتكوش ، سهران ، ساغرى ، بلوك ، سمغمنا . محصول اين بلوك بيشتر گندم و جو و برنج و ماش و لوبيا و كنجد و رنگ و پنبه . خرماى اين بلوك بالنسبه كم و اشجار جنگلى بسيار به طورى كه در بعضى امكنه به سبب انبوهى درختان عبور متعذر و درخت گز و كهور و كنار بيشتر از ساير اشجار است . يك نوع درختى در جيرفت و رودبار مىباشد كه آن را جك مىنامند . چوب اين درخت بسيار وزين بلكه از چوب صندل و آبنوس و سيسم و ساير چوبهاى جزاير هندوستان سنگينتر است و به جهت تخت و صندلى و امثال آن بسيار خوب مىباشد . عدهء نفوس اين بلوك هشت هزار نفر . وحوش اين محال بيشتر آهو و گور و گراز و خرگوش و كفتار و گرگ و روباه و طيور و دراج و جيرفتى است كه تيهوى دشتى باشد . جثهء اين مرغ به قدر تيهوهاى متعارفى و نر آن مطوق و به خطوط الوان مخطط است . طعم گوشتش مثل تيهو بلكه بهتر است . صدائى كه مىكند چون شبيه به « جيرفت جيرفت » است بعضى گويند از اين جهت موسوم به جيرفتى است ولى به عقيدهء نگارنده چون در غير جيرفت اين مرغ ديده نمىشود به