محمد حسن خان اعتماد السلطنه

2239

مرآة البلدان ( فارسى )

استوارى و استحكام و نهايت هموارى و حسن نظام به نوعى ساخته و پرداخته‌اند كه مهندس عقل و ادراك از مشاهدهء آن حيران مىماند . و از جمله طاقهاى آن دو طاق چنان عالى و وسيع افتاده كه عرض يكى به تخمين شصت گز باشد و زياده و از آن يكى كه قدرى تنگ‌تر « 4 » است در وقت بىآبى به تحقيق احتياط رفته پنجاه گز شرعى است . چه [ در زمان طغيان آب سيل ] « 5 » از طاق بزرگتر مىگذرد كه متصل است به كوه و فراز آن چنان به كوه پيوسته كه زير آن خالى مانده و آن را كاروانسرا ساخته‌اند . و از هر طرف پل دروازه‌اى از سنگ برآورده‌اند و به غايت خوبى برافراخته » . انتهى . حالا در حوالى جلفا طرف خاك متعلق به روس پستخانه و تلگرافخانه و محل سكناى سرحددار ساخته شده و از اين طرف ايران در خاك گرگر نيز به همين منوال . اعليحضرت شاهنشاه ايران ناصر الدين شاه خلد الله ملكه دو مرتبه از معبر جلفا عبور فرموده‌اند : يكى در عهد صبى و زمان وليعهدى بود كه به جهت ملاقات امپراطور نيكلاى مرحوم كه به ايروان آمده بود تشريف مىبردند . در اين سفر در ماه رجب سنهء هزار و دويست و پنجاه و دو از معبر جلفا عبور فرمودند و ملتزمين ركاب معلى عيسى خان قاجار خالوى پادشاهى و امير نظام محمد خان زنگنه و حاجى ملا محمود معلم خاصه و ميرزا محمد تقى فراهانى ( امير اتابيك مرحوم ) و محمد طاهر خان قزوينى وكيل و ميرزا محمد حكيمباشى بودند . دفعهء ديگر در عزيمت موكب همايونى در سفر ثانى به فرنگستان بود كه روز سه‌شنبه چهارم جمادى الاولى سنهء هزار و دويست و نود و پنج از معبر جلفا عبور فرمودند و ملتزمين ركاب اعلى در اين سفر جناب اشرف امجد حاجى ميرزا حسين خان مشير الدوله سپهسالار اعظم و جناب عليرضا خان عضد الملك و جناب محمود خان ناصر - الملك و جناب امين السلطان « 6 » و جناب دكتر طولوزان حكيمباشى مخصوص اعليحضرت همايون و مهديقلى خان امير آخور « 7 » و ميرزا -

--> ( 4 ) - ايضا : پاره‌اى تنگ‌تر . ( 5 ) - ايضا : [ در غير زمان طغيان آب سيل تمام ارس ] . ( 6 ) - ميرزا محمد ابراهيم خان امين السلطان . ( 7 ) - ملقب به مجد الدوله كه داماد ناصر الدين شاه نيز بود .