محمد حسن خان اعتماد السلطنه
2211
مرآة البلدان ( فارسى )
كه در آنجا درخت شال مىگويند در سر اين چشمه روئيده و محل تفرج اهل قصبه است . از اول بهار تا اواخر ميزان ، دراويش كه از خارج به اين ناحيه مىآيند در سر اين چشمه سكنى دارند . روز چهارشنبه آخر صفر كه چهارشنبه سورى است تمام اهل شهر به سر اين چشمه مىروند و در آنجا بعضى ناهار خورده برخى گردش كرده مراجعت مىكنند . الحق بسيار جاى باصفاى ممتازى است . درختهاى حوالى چون محل اعتقاد اهالى مىباشد هركسى به نيت و حاجتى كهنهاى بر شاخهء آن گره مىزند و آنقدر كهنه بر آنها گره زدهاند كه تا جائى كه دسترس است ديگر درخت برگ سبز نمىروياند . آب چشمه گواراست و قليل و چند قطعه باغ از آن مشروب مىشود . چشمهء سورى متعلق به اسماعيل خان زند كه از اجلهء دانشمندان عصر است مىباشد . چشمهء سهلك : چشمهاى است متعلق به نوا و از جنوب به شمال جارى است . چشمهء سهل : اسم يكى از مزارع بافت بزنجان كرمان است . چشمهء شاه : در تنگهء واشى است . توضيح آنكه تنگهء واشى از سمت شمال به جنوب ممتد است . از چمنسا كه صعود به كتل مرتفعى مىشود و در انحطاط و نزول وارد تنگه واشى مىگردد درهاى است طولانى موسوم به درهسا . وسط اين دره از ميان سنگ سخت آبى بيرون مىآيد كه تقريبا پنج شش سنگ مىشود . از درهسا وارد تنگه مىشوند . مقابل اين دره در سمت شمال شرقى تنگه درهء ديگرى است كه به قدر دو سنگ آب از آن جارى است و اين دره را دره واشى و چشمه شاه هم مىنامند . در اينجا چشمهاى است كه در فصل بهار و پرآبى نيمسنگ آب دارد و در زمان كمآبى به كلى خشك مىشود . در حوالى اين چشمه حوض و تختى براى خاقان مغفور فتحعلى شاه طاب الله ثراه بستهاند و به اين جهت اين چشمه به چشمهء شاه موسوم شده است . خلاصه آب اين چشمه بر روى آب دره واشى افتاده . در وسط تنگه هر دو آب يكى مىشود و از جنوب تنگه كه راهى به قدر سه چهار ذرع و طبيعى است از ميان كوه سخت بيرون مىآيد .