قبول جزيه و خراج نمودند و جميع كورهء مهرجانقذف به تصرف او درآمد . فتح همدان مغيرة بن شعبه عامل عمر بن الخطاب در كوفه ، بعد از عزل عمار بن - ياسر ، جرير بن عبد الله بجلى را به همدان فرستاد و اين در سال بيست و دويم از هجرت بود و جرير با اهل همدان مشغول مقاتله و جدال شد و تيرى در اثناى جنگ به چشم او خورده كور شد . و آخر الامر همدان را فتح كرد و با اهالى صلح نمود مثل صلح نهاوند و بر اراضى آنجا قسرا غالب آمد و اين در آخر سنهء مذكوره اتفاق افتاد . واقدى گفته جرير در سال بيست و چهارم هجرت ، همدان را فتح نمود ، بعد از شش ماه از وفات خليفهء دويم . بعضى ديگر گفته‌اند مغيرة بن شعبه به فتح همدان رفت و جرير در مقدمهء او بود و اين بلد را مفتوح نمود و مغيره حكومت همدان را ضميمهء حكمرانى كثير بن شهاب حارثى نمود . عباس بن هشام از پدرش از جدش و از عوانة بن حكم روايت كرده گويد : سعد بن وقاص چون ولايت كوفه يافت علاء بن وهب بن عبد بن وهبان را كه يكى از بنى عامر بن لوى بود والى ماه و همدان نمود . اهل همدان غدر نموده نقض عهد كردند . علاء با آنها مقاتله نمود . آخر الامر در تحت اطاعت او درآمده و او با آنها مصالحه نمود كه اداى خراج زمين نموده و جزيهء رئوس خود را بدهند و صد هزار درهم براى مسلمين به او دادند . بنابراين متعرض مال و اولاد و عيال آنها نشد . فتح قم و كاشان و اصفهان همين‌كه ابو موسى عبد الله بن قيس اشعرى از نهاوند بازگشت به اهواز رفت و پس از استقرار در آن ساحت ، به قم آمد و چندى در اين محل اقامت كرد و شهر قم را فتح نمود . آنگاه احنف بن قيس را كه نام او ضحاك بن قيس التميمى بود مأمور كاشان كرد و اين شهر را به غلبه گرفت و ملحق به ابو موسى شد و خليفهء ثانى عبد الله بن بديل بن ورقاء الخزاعى را در سنهء بيست و سه هجرى به اصفهان مأمور نمود . بعضى گفته‌اند عمر به