جز پهلوى نبوده است . بعد از سلطنت كيخسرو ، زبان دربارى درى شد و زبان متداول عامه همان پهلوى . و پهله اسم مخصوص اصفهان و اغلب بلادى است كه در مدى يا عراق عجم حاليه واقع شده . مدى چنان‌كه ذكر شد منقسم به دو قسم بوده : مدى شمالى كه آت - روپاتين و عبارت از آذربايجان حاليه است و مدى صغيرش نيز مىناميدند ، سلاطين مخصوص پيدا كرد . به عقيدهء بعضى از مورخين يكى از سلاطين مدى صغير آت‌روپات بوده كه در سنهء سيصد و سى قبل از ميلاد مسيح عليه السلام به سلطنت رسيده . ديگرى تىمارك در صد و شصت و دو سال قبل از ميلاد . ديگرى ميتريدات ( مهرداد ) است در هشتاد و نه قبل از ميلاد . ديگرى داريوش آرتاواسه در سى و شش قبل از ميلاد . و سى و يك سال قبل از ميلاد مسيح عليه السلام سلاطين اشكانى اين ايالات را ضميمهء مملكت خود ساخته و پادشاهان آنجا را از سرير سلطنت و صفحهء مملكت برانداختند . مؤلف گويد اين بود عقيده و اقوال مورخين قديم يونان دربارهء مدى يا جبل يا عراق عجم تا زمان غلبهء كيخسرو بر مد و قرار دادن مد و پارس را در تحت سلطنت واحده . اما وقايع و سوانح مهمهء اين مملكت از زمان كيخسرو تاكنون به قدرى است كه اگر نگاشته شود خود كتابى مبسوط و معظم خواهد بود و ما در اين محل اقتصار مىكنيم به فتوحاتى كه عساكر اسلام در جبل نموده‌اند و بعضى وقايع كه در زمان خلفاى اموى و عباسى واقع شده و چون بلاذرى در كتاب فتوح البلدان كه فى الحقيقه مخصوص است به فتوح اسلام اين وقايع را بهتر از هر مورخى نوشته ما مقاصد مذكوره را از آن كتاب ترجمه كرده در اين محل مىنگاريم : فتح حلوان چون عساكر اسلام از كار جلولا فراغت حاصل نمودند هاشم بن - عتبة بن ابى وقاص لشكر جرارى به جرير بن عبد الله بجلى ابواب جمع كرد كه در جلولا اقامت كنند كه سد و حايلى فى ما بين مسلمين و دشمنان اهل اسلام باشند . بعد از آن ، سعد با سه هزار نفر از مسلمين نزد جرير آمد