محمد حسن خان اعتماد السلطنه
1825
مرآة البلدان ( فارسى )
و پنجشنبه وزراى ثلاثه در مجلس خاص دولتى نشسته چند نفر از وزراء و رجال دولت را حاضر و در اصول مهام و اصلاحات امور ملكيه و ترقيات هر شعبه از قشون و غير گفتگو كرده حاصل مذاكرات و قرارداد خود را به عرض برسانند . عرايض و تحريرات ادارات به وسايل مختلفه به حضور همايون فرستاده نخواهد شد فقط به توسط جناب امين الملك به عرض رسيده احكام عليه را منحصرا جناب معزىاليه به ادارات ابلاغ خواهند كرد و جواب خواهند گرفت . اصول مطالب و خلاصهء تحريرات اطراف را بدون حشو و زوايد و نوشتجاتى را كه شرح آن قابل ملاحظه و حاوى مطالب لازمه است عينا نزد جناب امين الملك خواهند فرستاد . جناب امين الملك در اجراى تكاليف ادارات از طرف قرين الشرف همايون مواظب مخصوص دارد و بايد هميشه انجام و اجراى اوامر عليه و تكاليف هر دايره را مطالبه كند . بايد وزراى مسئول خود را كنفس واحدة فرض كرده در نيكوبد هركار خود را شريك و سهيم بدانند . در مواقع امور اگر براى احدى از ايشان مشكلى رو دهد دو نفر ديگر به او امداد كرده تا آن جزء كار به اصلاح نيايد آرام نگيرند . هيچ مفسد و نمام در نزد اين وزراء راه نخواهد داشت . احيانا اگر از احدى روايت فتنهآميز ببينند علاوه بر رد وضع تنبيه سخت كنند و اين رسم را به كلى از ميان بردارند . حدود كارهاى خود را هميشه ملاحظه كرده تكاليف مقرره را بىهيچ نوع تخطى و تجاوز محفوظ خواهند داشت و دخالت به كار و تكليف يكديگر را حرام خواهند داشت و بالفرض اگر سهوا كارى متعلق به ادارات به جاى ديگر رجوع شده باشد مرتكب را ملتفت نموده مسئله را به جاى خود راجع نمايند . در مخارج ولايات و ساير وجوهات فقط اسناد احكامى را محل اعتنا دانند كه به صحه و امضاى همايون موشح است لاغير . در آخر هر سال حساب ولايات و وجوه جمعى خود را بلاعذر در دفتر بگذرانند . به اعمال هر حاكم و مباشر حتى كدخدا و بلوكباشيها مراقب باشند و از رفتار آنها روزنامهء صحيحه داشته باشند كه به احدى از رعايا و زيردستان تعدى نشود . اوامر و احكام دولت را فورى الاجرا بدانند . پاداش بىنظمى و فساد را به تأخير نگذارند . معنى اداره و مقصود از اين ترتيب حفظ مال ديوان است و نگاهدارى حكام و منع تعدى آنها به رعيت و ايجاد قوانين و قواعد جديده كه متضمن