محمد حسن خان اعتماد السلطنه
1771
مرآة البلدان ( فارسى )
سهشنبه غرهء ذيقعده ، در چشمه لاى اتراق شد . چهارشنبه دويم ، به بومهن ( بوم هند ) تشريف ورود عنايت فرمودند . پنجشنبه سيم ، اردو در زير پل حاجى ميرزا بيك قرار داشت . جمعه چهارم ، به قصر دوشان تپه و شنبه پنجم مقر خلافت عظمى را به مقدم بهجتشيم مبارك آراستند . مقارن اين ايام ، در دارالخلافه درب جديدى در خيابان ناصريه براى مدرسهء مباركهء دارالفنون ساخته شد . دارالشوراى كبرى و مجلس وزرا مجددا افتتاح شده و به نفس نفيس همايون در مجلس افتتاح تشريففرما گرديده و نطقى فرمودند كه از قرار ذيل است : صورت نطق همايون « امروز خودمان به اين مجلس آمديم كه افتتاح مشورتخانهء دولت را خودمان كرده باشيم . با اينكه فى الحقيقه دراين مدت هم مجلس وزرا ترك نشده بود ، ليكن با آن ترتيب نتيجهء منظوره بهنظر نمىرسيد و البته تا اين مجلس مستقلا در مقام مخصوص و حدود محفوظ نباشد و هيچ كار خارج و شخص بيرونى وارد نشود فايده نمىتوان گرفت . دراين اطاق كه از سابق به مجلس وزرا و دارالشورى اختصاص داشت هفتهاى دو روز شنبه و سهشنبه مستمرا بدون تعطيل بايد مجلس شورا منعقد شود و اگر گاهى كار لازم و فورى پيش آيد در ساير ايام نيز موقة اين مجلس منعقد مىشود . امين الملك به نظم و ترتيب مجلس مراقبت كند . احكام ما را در مجلس تقرير نمايد . رأى مجلس را به عرض ما برساند . در ساير دول ، اين مجالس در كمال قوت و دوام برقرار است و بايد علاوه بر تكليف دولتى به حكم مذهب و تأكيدات شرع شريف مشاوره در امور و حفظ مجلس شورا را نظير واجبات بدانيم . البته فكرها و عقول و تصويب آراء در هر جزء كار چيزها مىبيند كه هرگز از يك عقل كامل آن