محمد حسن خان اعتماد السلطنه
1426
مرآة البلدان ( فارسى )
در رسيدگى عموم اهالى دارالخلافه و توابع نيز دارد . لكن محض ملاحظهء تقويت حاكم دارالخلافه از جانب سنى الجوانب همايون امر و مقرر مىشود كه اهالى دارالخلافه و توابع مختار هستند دراينكه عرض خود را به ديوان عدالت بياورند يا نزد حاكم و وزير دارالخلافه ببرند . حاكم و وزير دارالخلافهء طهران نبايد احدى را ممانعت از عرايض ديوان عدالت نمايد و در ديوان عدالت هم اگر عارضى از اهالى و نواحى عرض كند آن هم بر دو قسم است : اگر عرض عارض از دست گماشتگان حاكم و وزير و مباشرين دارالخلافه و توابع باشد ، بر ذمهء امناى ديوان عدالت فرض است كه عرض عارض را به خاكپاى همايون رسانيده به نحوى كه از جانب سنى الجوانب همايون امر و مقرر مىشود معروض عنه را حاضر نموده با كمال دقت و غوررسى رسيدگى نمايند و بعد از عرض حضور ساطع النور همايون احقاق حق نمايند . دراين صورت اگر از جانب امناى ديوان عدليه معروض عنه را احضار نمايند اگرچه شخص حاكم يا وزير باشد بايد در ديوان عدالت بدون عذر حاضر گردد و از عهدهء جواب مدعى بهطور حساب برآيد و هيچ كارى را براين مقدم ندارد و الا اگر مدعى از كسان و بستگان حاكم دارالخلافه باشد از جانب امناى ديوان عدالت آدمى همراه مدعى مأمور شده نزد حاكم و وزير دارالخلافه ببرد حاكم نيز مدعى عليه را حاضر نموده در حضور مأمور ديوان عدالت با كمال دقت و بىغرضى غوررسى و احقاق حق نمايد و مأمور ديوان عدالت كيفيت را نوشته به وزير ديوان عدليهء اعظم بدهد تا بهنظر انور اقدس همايون برساند و اگر حاكم و وزير دارالخلافه در رسيدگى عرض عارض طرف و غرضى منظور كنند كه مدعى غرض و طرفدارى آنها را در ديوان عدالت برساند ، يا حاكم و وزير به بىاعتنائى و اهمال و طفره بگذرانند و به عرض عارض رسيدگى ننمايند و آدمى كه از ديوان عدليه مأمور مىشود معطل دارند كه از پنج روز بگذرد دراين صورت وزير ديوان عدالت حق خواهد داشت كه مدعى عليه را در هرجا و هركس باشد در ديوانخانهء عدليه با مدعى حكما حاضر ساخته رسيدگى نموده و احقاق حق نمايد و به عرض خاكپاى همايون برسانند و نيز اگر مدعى مزبور به سبب موجهى كه در ديوان عدالت نمايد انكار از ترافع و تحاكم در نزد حاكم و وزير دارالخلافه نموده به سببى موجه دهشت نمايد ، از