محمد حسن خان اعتماد السلطنه

1545

مرآة البلدان ( فارسى )

سمت جنوبى دارالحفاظ كه سمت بالاى آن حرم مطهر است و سمت پائين ايوان مسجد گوهرشاد . اين بناى عالى نيز از گوهرشاد است و آيينه‌كارى آن را نواب و الا حسام السلطنه كرده است . ميانهء شمال و شرق كتابخانهء حضرت و گنبد الله ويردى خان است . اين گنبد قوى الأساس كه سابقا كرياس حرم مطهر بوده از ابنيهء الله - ويردى خان بيگلربيگى فارس است كه در زمان سلاطين صفويه ساخته شده و كاشيكارى آن در كمال امتياز است . ميانهء مشرق و جنوب مدرسهء علينقى ميرزا كه در او ميرزا - عليرضاى مستوفى مهمانخانهء محقرى ساخته است و در حقيقت اين مدرسه حال حياط كشيكخانه است و در پهلوى اين كشيكخانه خدام و قهوه‌خانه و راهرو كشيكخانه معروف به گنبد كپك ميرزا و خزانهء مباركه كه درآن از دارالحفاظ است . سمت ميان جنوب و مغرب تحويل خانه منقولات و تحويل‌خانه فراشان كه در هر دو از دارالحفاظ است . حرم مطهر حضرت امام هشتم على بن موسى الرضا عليه آلاف التحية - و الثناء محلى است مربع كه در وسط اعلاى آن ضريح منور حضرت - امام عليه السلام است . چهار ديوار اين بناى عالى مقدار از قرار معروف از بناهاى اسكندر است . گويا روزى از اين زمين بهشت آئين عبور كرده و واقعهء خارق عادتى مشاهده فرموده سبب آن را از برهمنى دانا جويا گشته از اخبار معلوم نموده كه اين مكان مدفن يكى از اولاد خاتم - پيغمبران خواهد شد . پس نذرى به خاطر گذرانده و بعد از وصول به مطالب ، چهار ديوارى محكم درآن محل برپا نموده كه تاكنون به همان اسم باقى است . هارون الرشيد ، در زمان خلافت كه غالبا خراسان و ماوراء النهر را مقر سلطنت مىداشت و مرو و سرخس دارالخلافه بود ، هواى طوس را ملايم حالت و مناسب اقامت ديده روزى از طوس به آن محل رفيع آمده و اين بناى منيع را مشاهده نموده از حقيقت آن جويا گشته حكايت گذشته باز شنيد . گفت اينك منم آن شخص كه از خانوادهء رسالت و خليفهء پيغمبرانم و اين مكان از براى مدفن من معين شده . پس امر نمود كه برآن چهار ديوار گنبدى عالى بنا كردند و چون به عالم ديگر رفت جسم او را دراين محل دفن نمودند . از آن پس در زمان خلافت مأمون ، روح پاك و گوهر تابناك امام عليه السلام در قريهء سناباد