دوست معزز آقاى ايرج افشار آمده و ايشان مشروحا محتويات هر دفتر را معرفى كرده‌اند . در اين مجموعه اغلب بدين مطلب تصريح شده كه به امر شاه قاجار يا به دستور اعتماد السلطنه فراهم آمده و پيداست كه چون همگى مربوط به جغرافياى ولايات مختلف و متضمن شمار نفوس و نوع معيشت و شرح حال علما و فضلا و وصف ابنيه و آثار هنرى و ذكر حدود و مختصات شهرها و ولايات است ، همان خميرمايهء كتاب مرآة البلدان بوده كه اعتماد - السلطنه با همهء دلبستگى به ادامهء كار مرآة البلدان فرصت نيافته آن اطلاعات را در تهيه و تنظيم مجلدات بعدى مورد استفاده قرار دهد و آرزوى اتمام آن كتاب را به گور برده است . اينك با تشكر از آقاى ايرج افشار ، به استناد مقالهء ايشان تحت عنوان « فهرست نسخه‌هاى خطى كتابخانهء وزارت دارائى » محتويات آن مجلدات هشتگانه را به اختصار مىآوريم تا مزيد فايدتى براى اين مقدمهء ناچيز گردد : جلد اول : تاريخ قم ، متضمن اعداد نفوس اهالى شهر و بلوك برحسب خانوار ، دكاكين و محلات شهر . كتابچهء مختصر از اوليت قم و تمصير آن و تعداد ده طايفه از قبايل سكنهء آنان . تفصيل حالات و املاك و مستغلات و قنوات و بلوكات دار الايمان قم ( 1296 ) . تاريخ قم ( با ذكر اين عبارت كه « چون رأى امناى دولت بر تأليف و تصنيف كتاب مرآة البلدان فى احوالات بلاد ايران قرار گرفته بود كه در هر شهرى بصيرى و خبيرى از اهل ولايت باشد كه احوالات آن ولايت را به قدر قوه و دانش خود بنگارد و اتمام اين عمل را در دار الايمان قم ، از بندگان . . . ميرزا سيد مهدى حكمران اين ولايت خواسته و بندگان شوكت‌مدار انجام اين خدمت را از چاكر خواسته » . مؤلف اين رساله « محمد بيك ولد حسينقلى بيك ميرآب قنات ناصرى » است و تاريخ تحرير 1295 ) . كتاب احوالات كاشان به تاريخ 1296 متضمن بقاع متبركه و مشاهد