خراسان فرمودند و اين ذرهء بىمقدار به شرف ملازمت مفتخر بود و يك قسمت خراسان را سياحت نمود وقت را غنيمت شمرده اوقات خود را علاوه بر آنچه كه فريضهء نوكرى است صرف راحت در اين سفر طولانى پرزحمت ننمود و در تمام چهار ماه و دو سه روز ذهاب و اياب و توقف مشهد مقدس شب و روز نياسود تا اطلاعات كافى و وافى از تمام قرى و قصبات و شهرها و آبادانيهاى عرض راه به دست آورد . . . از اين جهت كتابى مدون ساخته مطلع الشمس ناميد » . و انا العبد الباغى محمد حسن بن على المراغى 26 رمضان - المبارك 1301 . ظاهرا اين آخرين بارى است كه اعتماد السلطنه از مرآة البلدان و آرزوى اكمال و اتمام آن ياد كرده ولى مجلدات مرآة البلدان همچنان در همان چهار جلد باقى مانده و هرگز صورت اتمام نپذيرفته است . علت اين امر بر كسى روشن نيست . زيرا با اين‌كه در همين پايان جلد اول مطلع - الشمس تصريح مىكند كه « به قدر كفايت اطلاع حاصل شده كه مجلدات ديگر مرآة البلدان مفصل و مشروح نگاشته شود » معلوم نيست چرا دست بدين كار نبرده و با آن‌كه تأليف و تكميل مرآة البلدان را « مقصود اولى و مقصد اصلى » مىدانسته چرا لااقل يك جلد ديگر از آن كتاب را منتشر نساخته ؟ از تاريخ اتمام منتظم ناصرى در حدود سيزده سال و از تاريخ اتمام مطلع الشمس تقريبا يازده سال ، اعتماد السلطنه فرصت داشته كه اين كار را به پايان برد يا دست‌كم يك دو مجلد از آن را به انجام رساند . اما وى دنبالهء كار را رها كرده و ديگر براى اتمام آن كتاب دست به قلم نبرده است . اگر از علت ناتمام گذاردن مرآة البلدان بىخبريم ، از اين مطلب خبر داريم كه در طول سالها مقدارى زياد از اين اطلاعات از ولايات مختلف به ادارهء دار التأليف و اصل شده و ظاهرا همهء آن اطلاعات محفوظ باقى مانده است . اين اطلاعات كه در اندازه‌هاى كوچك و بزرگ نوشته شده در هشت دفتر به قطع رحلى جلد شده تا از جابه‌جائى يا گم شدن اوراق جلوگيرى شده باشد . شرح دقيقى از اين هشت دفتر كه كلا در كتابخانهء وزارت دارائى ثبت و ضبط گرديده در فرهنگ ايران‌زمين ( جلد ششم سال 1337 ) به قلم