ادبى و رياضى و امثال آن . آيا كلا و مقاله به مقاله و كلمه به كلمه به سعى و كوشش « مصاحب » جمع شده و به سرانگشت خطنويس او نگاشته آمده ؟ هرگز چنين چيزى نيست و آن شادروان هرگز ادعاى تخصص و تبحر در رشته‌هاى مختلف علمى و ادبى و فنى نداشته . آنچه در اين كتاب ارزندهء دقيق ممتع آمده نتيجهء همكارى بسيارى از اهل فضل و ارباب دانش است كه با تهيهء مطالب خواه به صورت تحقيق ، خواه به صورت ترجمه در تكميل و تتميم كتاب كوشيده‌اند . اين جمع بنابر تشخيص دكتر مصاحب انتخاب شده و هريك با دستور العمل‌هاى شفاهى يا راهنمائىهاى كتبى وى به كار ترجمه يا تحقيق پرداخته و نتايج زحمات خود را به دو تقديم داشته‌اند و او پس از جرح و تعديل و تصحيح و حذف و اضافه و رعايت تناسب مواد و توجه به تفصيل و اختصار و نحوه نقطه‌گذارى و ديگر نكات ، آن مطالب جزء را با كل طرح هماهنگ كرده و به مطبعه فرستاده و آن جمله را به صورت كتابى به هموطنان خويش و به جهان دانش عرضه داشته بىآن‌كه نام كسى را در كتاب ذكر كرده ، يا از آن جمع كسى ادعايى بر كتاب يا اقامهء دعوايى بر دكتر مصاحب نموده باشد . اعتماد السلطنه خود صريحا به دسته‌جمعى بودن كار دار التأليف اشاره كرده و همكارى دانشمندان دستگاه علمى را سپاس گزارده و از آنان به احترام تمام ياد نموده و مقصود و منظور خويش را از اين كوشش و جوشش علمى و ادبى بيان داشته و در خاتمه درر التيجان چنين نوشته : « اين ذرهء بىمقدار و ضعيف خاكسار اگر تحمل اين قسم زحمات نموده و زياده از چهل سال تمام زندگانى خود را صرف تحصيل كرده وجها من الوجوه به عيش و تنعم كه جوانى داعى آن است نپرداخته و با اداى تكاليف نوكرى ( خدمت ادارى و دربارى ) در سفر و حضر آنى از آموختن غفلت نورزيده و متجاوز از سى جلد كتاب در علوم متنوعه خاصه در جغرافيا و تاريخ طبع و تأليف نموده و منتشر ساخته ، خداوند تبارك و تعالى گواه است كه منظور و مقصودى نداشته جز اين‌كه به پارسى زبانان دنيا دو خدمت كرده باشم : اول آن‌كه سبك و اسلوب انشاء و مراسلات سابقه را كه فهم آن براى قاطبهء مردم مشكل مىنمود جرح و تعديل نمايم و رسم مغلق‌نويسى و قيد به سجع و قافيه را براندازم .