كتاب ، از بابت احتواى آن بر مطالب تاريخى و جغرافيايى مهمّى است كه عين يا نظير آن‌ها در هيچ كتاب ديگر به دست نمىآيد ، و فضل اين ترجمه بر اصل عربى - كه به دست يارى دانشمند محترم آقاى سيّد جلال الدّين تهرانى ، در سال 1312 شمسى « 1 » در تهران انتشار يافته - ، اين است كه اين ترجمه ، علاوه بر مهم‌ترين مطالب اصل كتاب ، نكات و فوايدى را متضمّن است كه مترجم ، آن‌ها را راجع به عصر خويش بر آن الحاق كرده ، و اين جمله چون تاريخ وقايع نيمهء دوم قرن هفتم و نيمهء اوّل قرن هشتم ايران - به خصوص اصفهان - چندان روشن نيست ، و در هيچ جا نيز به شكل مبسوط و مشبعى آورده نشده ، در كمال اهمّيت ، محسوب مىشود . اوّل كسى كه به اهميّت ترجمهء محاسن برخورده ، و آن را به دنيا معرّفى كرده است ، پروفسور براون ، مستشرق نامى انگليسى است كه در سال 1901 ميلادى / 1319 هجرى قمرى ، از روى دو نسخه از اين كتاب كه در لندن و پاريس موجود است ، ترجمهء خلاصه مانندى از آن ، به زبان انگليسى منتشر ساخته ، سپس آن را در رسالهء على حدّه‌اى به چاپ رسانده است ؛ عنوان اين مقاله و رساله به زبان انگليسى چنين است : Account of a rare manuscript History of Isfahan . پس از براون ، استاد علّامه مرحوم قزوينى در حواشى كتاب چهار مقالهء عروضى « 2 » اين كتاب را معرّفى كرده ، ولى در آن‌جا نام مترجم ، به جاى حسين بن محمّد بن ابى الرّضا به اشتباه ، « محمّد بن عبد الرّضا » ثبت شده است . * * * تابستان سال گذشته كه نگارنده چند روزى به مصاحبت يكى از دوستان ارجمند به رشت رفته بودم ، روزى كه در خدمت جناب آقاى محمّد رضا رفيع مهمان بوديم ، ايشان از

--> ( 1 ) . مطابق با 1352 ق ، به همراه الارشاد فى احوال الصّاحب بن عبّاد از سيّد ابو القاسم كوهپايه‌اى اصفهانى ( ويراستار ) . ( 2 ) . ص 107 .