اسد الله معطوفى
914
سنگ مزارها و كتيبه هاى تاريخى گرگان و استرآباد ( فارسى )
جمله گرگان تاريخى ( بعدها ايالت استراباد ) ايجاد شده بودند ، چنان كه ابن حوقل در زمان زياريان به سال 335 ه اشاره به « 1000 قلعه در عصر قابوس » نموده است . اين قلاع بتدريج خراب شدند و در طول زمان فقط گورستانهاى آنها باقى ماندند . 3 - در گذشته دهكدهها و محل زيست طوايف ويژهاى در اين كوهستانها وجود داشتهاند كه بوميان بطور كلى به همه آنها گالش ( دامدار ) مىگفتند . هنوز در منطقه گرمابدشت در شرق گرگان سر راه شاهكوه و چهارباغ ، محدودهاى وجود دارد كه بوميان كوهپايه و كوهستان آنرا « گالشبنه » ( زمين محل اطراق گالش - محل دامدارى ) مىنامند . اين واژه در مناطق كوهستانى مازندران و گيلان هم مورد استفاده است . تعدادى از اين گورستانها مىتوانند بازمانده دهكدهها و يا « گالشبنههاى » ( دامدارىهاى بزرگ ) بوده باشند . 4 - احتمال اينكه بقعههاى متعدد در ارتفاعات و كوهستانها وجود داشتند كه به جهت كسب آمرزش و مغفرت ، شايد اهالى منطقه مردگان خود را به آنجاها حمل كرده و دفن مىنمودند . هنوز هم در تعدادى از روستاهاى كوهستانى داراى بقعههاى متعددى وجود دارند كه اراضى دور در دور آنها گورستان اهالى محسوب مىشوند . اگر اين نظريه را با كمى احتياط بپذيريم ، بايد مقر بود كه به علت سرما و رطوبت منطقه ، بناى بقعهها بتدريج از بين رفته و گورستانها باقى ماندهاند . 5 - با توجه به هجوم هياطله ( هپتالها - هونها ) ، اوزبكان و تراكمه از گذشته دور به سراسر ايالت خراسان و گرگان ، گروهى از مردم ( بويژه اشراف و نيمه اشراف ) به بلندىهاى جنوب و مناطق كوهستانى پناه برده ، پس از مرگ در همان گورستانهاى ويژه طايفهاى دفن مىشدند . بدينترتيب قبور هم از گزند غارت مهاجمات در امان مىماندند . در متون تاريخى عصر تيمورى و صفويان اشارات متفرق به نبش قبرها توسط مهاجران اوزبك و ساير بيابانگردان آسياى ميانه شده كه چگونه در پى كسب دفينه و گنج بودهاند . 6 - احتمال آنكه نقاط مختلف كوهستانى و ارتفاعات جنوبى گرگان در طول تاريخ محل اسكان طوايف مختلف دامدار بوده باشد ، بسيار زياد است . اين طوايف تابستان بعنوان ييلاق در اين ارتفاعات اسكان داشتند ، سپس براى قشلاق در فصل پائيز و زمستان بسوى دشت هاى شمالى گرگان سرازير مىشدند . بعدها تعدادى از اين دهكدههاى ييلاقى متروك شدند و قبرستانهاى آن بيادگار باقى ماند .