اسد الله معطوفى
892
سنگ مزارها و كتيبه هاى تاريخى گرگان و استرآباد ( فارسى )
گورستان امامزاده حبيب الله بندرگز و ليوان در 50 كيلومترى غرب شهر گرگان شهر بندرگز و روستاى بزرگ ليوان واقع شدهاند . بندرگزى كه در سال 1276 ه . ق يعنى اوايل حكومت ناصر الدين شاه قاجار « 215 خانوار و 1190 نفر نفوس . . . ليوان هم 240 خانوار و 1448 نفر نفوس داشتند » . 146 در 10 كيلومترى غرب بندرگز كنونى گنبد و بارگاهى وجود دارد كه بوميان آنرا « امامزاده حبيب الله » مىنامند . راهى كه از جاده اصلى به سوى شمال و به اين مكان ادامه مىيابد بيش از 2 كيلومتر نيست . اين بقعه به همراه گورستان وسيع دور در دور آن ، در محيطى مشجر و مصفا قرار گرفتهاند . در سطح گورستان حدود 100 سنگ قديمى را مىتوان ديد . اين سنگها متعلق به طوايف و تيرههاى مختلف مردم روستاهاى اطراف هستند . علاوه بر بندرگز ، اهالى قراء كهنه كلباد ، ليوان غربى و شرقى ، تلور ، گلوگاه ، نوكنده ، فرنگ ، كوهسار ، دشتىكلاه و گز شرقى و غربى هم از گذشته دور اموات خود را در اين گورستان دفن مىكردند . بااينوجود طوايف اصيل و شاخص اين روستاها در قسمت اصلى و قديمى قبرستان يعنى سمت غرب و نيز از شمال غرب تا جنوب غرب مدفون هستند . ضلع جنوب غربى بطور عمده متعلق به اموات مردم ليوان غربى ، ضلع جنوب شرقى متعلق به اهالى ليوان شرقى و در ضلع شرقى هم عمدتا مردگان مردم نوكنده ، بندرگز و چند روستاى اطراف دفن شدهاند . بعلاوه يك پراكندگى عمده هم در دفن مردگان در تمام جهت هاى قبرستان مىتوان ديد كه علت آنرا بوميان مسن روستاهاى يادشده بخاطر شيوع ناگهانى طاعون ( و بقولى و با ) در اين منطقه در اوايل دوره قاجار دانستهاند كه بسيارى را بكام مرگ برد . طوريكه مردان زيادى از طوايف مختلف ( مخصوصا عسكرىها و كلبادىها ) از ترس مرگ به سوى بلندىهاى كوهستانى جنوب گريختند . در اين اوضاع زنان بهجامانده كه همسران خود را از دست داده بودند ، مجبور شدند مردگان خود و ديگران را بدون رعايت محدوده طايفگى در نقاط مختلف قبرستان به خاك بسپارند . قابل ذكر است كه شيوع طاعون ( يا وباى ) يادشده در عصر فتحعلى شاه ، در سراسر ايالت استراباد كشتار فاجعهآميزى به جاى نهاد و سبب گرديد اهالى چند روستا بطور دسته جمعى محل اسكان خود را تغيير دهند . مثلا مكان اصلى ليوان قبل از شيوع اين بيمارى ، درست در مقابل جايگاه فعلى روستا ولى حدود 8 كيلومتر پائينتر ( بسوى شمال و زير راه