اسد الله معطوفى
796
سنگ مزارها و كتيبه هاى تاريخى گرگان و استرآباد ( فارسى )
1 - در گورستان شموشك بالا سنگها قديمىتر و اكثر قريب به اتفاق متعلق به قرن 9 ه ( عصر تيموريان ) مىباشند . تنها يك مورد نيمهمتلاشىشده متعلق به قرن 8 ه يافت شد كه تصويربردارى گرديد . 2 - دو سنگ مزار متعلق به نوچمنىها هم در گورستان ديده مىشوند كه چند تكه شدهاند . بر روى يكى از آنها تاريخ 1163 ه ( اولين سال حكومت كريم خان زند ) حك شده است . لازم به ذكر مىباشد كه در بين اسناد تاريخى موجود منطقه ، قديمىترين سندى كه به نام نوچمن اشاره كرده مربوط به سال 1117 ه مىباشد . در اين سند كه حكمى از سوى شاه سلطان حسين صفوى است آمده : « . . . قريه نوچمن به همراه علوىكلاته ( آلوكلاى فعلى ) و چوپلانى جزو سيورغال اولاد سادات مير كمال الدين محمود كه مير محمد صالح و مير غياث الدين مسعود باشد و نيز اولاد مير ميران استرابادى كه ميرزا شاهى بيك است ، مقرر نموديم » . در حكم سال 1212 ه كه فتحعلى شاه براى امامقلى خان قاجار بيگلربيگى استراباد ارسال كرده : « . . . آقا زين العابدين استرابادى و ساير سادات را از عوارضات ديوانى و اخراجات ولايتى در قراى نوچمن ، روشنآباد و گرجىمحله » معاف نموده است . 3 - اين سنگها شباهت زيادى به سنگقبرهاى روشنآباد ، سيدميران ، مياندره و اسبومحله دارند كه همگى در يك محدوده واقع شدهاند . نوع متنها ، استفاده از آيات قرآن ، نقوش گل و بوته ، طرحهاى زيباى ختائى و اسليمى ، شيوه حكاكى و تزئينات دلالت بر آن دارند كه تمامى آنها توسط يك يا چند استادكار ، خطاط و سنگتراش يك راسته بازار مخصوص ساخته شدهاند . شايد در يكى از راستهبازارهاى سنگتراشان نعلبندان يا بازار كهنه استراباد . 4 - اين نوع سنگها همگى لاشهسنگهاى كوهى و بريدهشده از كوهستانهاى اطراف بودند . آنها لايهلايه ( از نوع رسوبى ) و به رنگهاى خاكسترى روشن و تيرهاند . 5 - سنگهاى شموشك پائين قدمت و شكوه و عظمت سنگقبرهاى قبرستان شموشك بالا را ندارند و اين نشان از قدمت و اعتبار شموشك بالا نسبت به پائين است . اما شاخصه اصلى سنگقبرهاى قبرستان پائين آن است كه اكثرا خاكسترى تيره ، بدون شكوه و تزئينات و تقريبا ساده هستند .