قبرستان تاريخى خالد نبى در صفحات قبل ذكر گرديد كه تا قبل از گرايش تراكمه به اسلام ، « اونقون‌پرستى » يا توتميزم در ميان آنان رواج داشته و هريك از تيره‌ها و شاخه‌ها اونقون خاص خود را داشتند . اين موضوع در قرون بعد به صورت سمبليك درآمد طورى كه در حال حاضر نقوش استيليزه ( ساده‌شدهء ) اين توتم‌ها ( فاليك ) را ميتوان در صنايع دستى مخصوصا صنعت بافندگى ، سنگ قبرها و چند مورد ديگر مشاهده نمود . در ميان اونقون‌ها نقش شاخ قوچ بيش از همه اعتبار داشته و دارد ، چرا كه آن‌را مظهر قدرت و عظمت مىدانسته‌اند . اين اعتقاد نه تنها در بين تركمانان ، بلكه در بين ساير قبايل اوغوز از جمله تركمان از ماوراء النهر تا آسياى ميانه ، آذربايجان و نيز در ميان قبايل مقيم سواحل شرقى و شمال درياى خزر هم رواج داشت كه نمونه‌هائى از تصاوير سنگ مزارهاى ميله‌اى موجود در آذربايجان را كه شباهت زيادى به نمونه تركمانى آن دارد را ارائه كرده‌ايم . 35 اكنون پس از گذشت قرون متمادى ، قبرستان‌هاى خالد نبى ، دانشمند ، گميش‌تپه‌جيق و تعدادى ديگر از گورستان‌هاى تراكمه دشت گرگان مملو از سنگ‌قبرهاى بسيار زيبا و ديدنى مىباشند كه تعدادى از آن‌ها به شكل شاخ قوچ ، چليپا ( به صورت دو پستان احتمالا روى مزار زنان ) ، ميله‌اى ( به صورت آلت مردانه احتمالا بر روى مزار مردان ) و اشكال ديگر است . البته نمادهاى ديگرى از جنس چوب نيز مىتوان بر سر قبور يافت . اين سنگ‌ها و نمادها را تركمانان متعلق به بزرگان خود از جمله مقابر اشخاص مقدس يا « اولياء چلق » مىدانند . به اعتقاد خانم لوگاشوا كه خود تركمان است : « در بين تراكمه در گذشته براى بزرگان و نياكان كارها و مراسم زيادى انجام مىگرفت . اصولا خاطرهء نياكان و اجداد در بين آن‌ها حرمت ويژه‌اى داشت . آن‌ها در گذشتهء دور بانفوذترين و مشهورترين ايشان‌ها و افراد محترم ديگر را مقدس مىدانستند و بر بالاى گور آن‌ها گنبدى از خاك مىساختند و سپس آن‌ها را با سنگ‌هايى به شكل شاخ‌هاى پيچيدهء قوچ آرايش مىدادند . تراكمه مخصوصا زنانشان هنوز نزد اولياء مىآيند و پس از نذر و نياز با تكه‌هاى پارچه دخيل مىبندند » . 36 وامبرى هم در سال 1863 م نوشت : « . . . وقتى يكى از رؤساى برجسته يعنى كسى به لقب باتور ( دلاور ) مفتخر شده باشد و سپس بميرد رسم است كه يك يسكا ( يزكا - تپهء كوچك ) روى قبرش برپا مىكنند . هر تركمان واقعى بايد با ريختن دست‌كم هفت پارو خاك