اسد الله معطوفى
407
سنگ مزارها و كتيبه هاى تاريخى گرگان و استرآباد ( فارسى )
رويهاند . 4 - سنگ مزارهاى صندوقى يا گهوارهاى يا همان كرسىواره كه آنها را بايد مجللترين نوع خود دانست . اين سنگها كه گاه يك تن وزن دارند مختص حكام ، سرداران معروف ، خانهاى بزرگ و اشرافيت بالاى جامعه بومى بود كه فخر طبقاتى ، خودبزرگبينى ، تشخص و شأن اجتماعى خويش را بعد از مرگ هم با گذاشتن چنين سنگهائى بر مزار خود به نمايش در مى آوردند . تعدادى از اين سنگ مزارها مخصوصا دو نمونه از آنچنان چشمنواز ، باشكوه ، مجلل ، پركار ، پرنقوش با كمپوزيسيونهاى زيبا ( طرح تركيب اجزاء نقوش ) و پر از نگاشته با بهترين خطوط است كه قطعا مدتهاى مديد تراش ، سنگسابى ، نقاشى ، خطاطى و حكاكى آنها به درازا كشيده شده بود . با ديدارى كه نگارنده از تعدادى از سنگ موزهها يا سنگهاى متفرق گورستانهاى شهرهاى ايران داشته است ، به جد تاكيد مىنمايد كه بعضى از آنها با برگزيدهترين سنگ مزارهاى سلاطين ايران پهلو مىزنند . در صفحات بعد براى مقايسه بين سنگهاى قبور ، تعدادى از مجللترين سنگ مزارهاى نقاط مختلف ايران ارائه شده است . قياس و داورى را در اين باب پس از مشاهده تصاوير ، بر عهده خود خوانندگان گرامى مىنهيم . از نظر تزئين در كل مىتوان با يك ردهبندى ساده ، سنگ مزارهاى تاريخى منطقه گرگان را به چند دسته عمده تقسيم نمود : 1 - سنگ مزارهاى ساده بدون نقش و متن : اين نوع سنگها كه بندرت ديده شدهاند معمولا از جنس مگاليتى يا سنگلاشههاى بزرگ كوهستانى و يا سنگهاى بزرگ رودخانهاى هستند كه بدون هيچ نقش و متنى مىباشند . چنين سنگهائى در بررسيهاى ميدانى نگارنده چنين شبهه را بوجود آورده كه مردگان مدفونشده در زير آنها مغضوبين زمان محسوب مىشدند كه براى گمنامى توسط بازماندگان مجبور به استفاده از چنين سنگهائى شده بودند . و يا فقرائى كه حتى پول سنگتراشى را هم نداشتند و گذاشتن اين سنگها هم نوعى علامت براى يافتن قبور آنها توسط بازماندگان بوده است . شاخصترين مكان در اين مورد قبرستان قديمى چلگزى گاليكش در شرق استان است كه حتى يك نمونه سنگ مزار كه حتى يك كلمه بر آن حك شده باشد ندارد . يك مورد هم سنگ مزار صندوقى بسيار بزرگ در قبرستان تاريخى كريمآباد ( شمال گرگان ) ، يك مورد صندوقى كوچك در گورستان قراقاچ ( نزديك سيجوال ) و يك مورد نيز در موزه سنگ گرگان ديده شده است . اما مورد