اسد الله معطوفى

408

سنگ مزارها و كتيبه هاى تاريخى گرگان و استرآباد ( فارسى )

شاخص آنها به صورت آلات مردانه در گورستان خالد نبى منطقه كلاله و مراوه‌تپه مىتوان مشاهده نمود . 2 - سنگ مزارهاى ساده منقوش و با متن : اين نوع بيش‌تر از سنگهاى بزرگ رودخانه‌اى هستند كه با يك تراش و سنگ‌سابى روى آن ، نقوش ساده هندسى و گاه گل و گياه را به همراه نام و سال مرگ متوفى حك كرده‌اند . تقريبا اكثر سنگ مزارهاى منطقه گرگان اين چنين‌اند ، علت آن هم بخاطر تعلق آنها به طبقات و لايه‌هاى متوسط و متوسط پائين جامعه بومى آن زمان بوده است . 3 - سنگ مزارهاى مجلل و اشرافى : كه هر دو نوع صندوقى ( مكعب مستطيل ) و ايستا را شامل مىگردند . اين سنگ‌ها به تمام معنى باشكوه و از هنرهاى زمان مثل نقاشى ، خطاطى و حكاكى بهره گرفته‌اند . نوع صندوقى و بسيار مجلل آنها اكثرا بر تمام جوانب اضلاع آنان متن و نقش و نگار حك شده‌اند . در نوع ايستا هم پشت و روى سنگ را مملو از متن و نقوش نموده‌اند كه بايد آنها را « سنگ مزارهاى ايستاى دورويه » ناميد . اين نوع سنگها مخصوصا نوع صندوقى آنها را به احتمال زياد سفارش داده و از نقاطى ديگر به اين منطقه حمل مى كرده‌اند . جنس و رنگ سنگ مزارهاى منطقه گرگان چندان متنوع نيست هرچند اين حكم در مورد اكثر سنگ‌هاى گورستانهاى قديم ايران هم مصداق مىيابد . عمده‌ترين سنگها معمولا سنگ‌لاشه‌هاى كوهستانى يا رسوبىاند كه با پتك و قلم از كوه كنده و سپس تراش و سنگ سابى شده‌اند ، دوم سنگهاى بزرگ رودخانه‌اى هستند كه اكثريت را هم تشكيل مىدهند . سنگ‌هاى نوع اول اكثرا خاكسترى روشن و خوش‌رنگ هستند ( مخصوصا در منطقه روشن آباد ، شموشك ، اسبومحله و سيد ميران ) و گاهى در ميان آنها خاكسترى تيره مخصوصا خيلى تيره ( گرايش به سياهى ) بندرت ميتوان ديد . از اين نوع سنگ از جنس آهكى سفيد هم به صورت تك در گورستانها ديده شده‌اند . اما نوع دوم يعنى سنگهاى رودخانه‌اى به رنگهاى خاكسترى و گاه قهوه‌اى ملايم ( اكسيداسيون‌شده ) ديده مىشوند . اين رنگ قهوه‌اى ملايم هرچند كم هستند ولى در اكثر گورستانها بويژه منطقه كوهستانى مايان و سياه‌مرگو ( علىآباد كتول فاضل‌آباد دهنه محمدآباد ) آنها را مىتوان مشاهده نمود . نقوش سنگ مزارهاى منطقه گرگان هم بسيار متنوع هستند . اصولا در سراسر ايران عناصر تزئينى در تمام زمينه‌هاى هنرى شامل نقشهاى : گياهى ، تصاوير انسانها ، حيوانات ،