اسد الله معطوفى
28
سنگ مزارها و كتيبه هاى تاريخى گرگان و استرآباد ( فارسى )
تدفين مردگان در ايران در عصر آهن ( 500 - 1500 ق . م ) با مطالعه مدارك باستانشناسى ، آزمايشات متالوژى و نيز تحليل روابط اجتماعى آن عصر ، تأثير كاربرد ادوات و ابزارهاى آهنى را كه موجب تغييرات مهم مادى و معنوى در عصر آهن در شمال غرب ايران گرديد و يا بهطور غيرمستقيم در مسير آنها تأثير گذاشته است ، به خوبى مشخص مىگردند . به نظر مىرسد دستيابى فن استخراج ، ذوب و استفاده از آهن در ساخت ابزار و ادوات و اشياء يك جهش تكنولوژيكى ابتدائى را به همراه داشته است و كاربرد ابزار و ادوات آهنى باعث افزايش ثروت و تحول در مبانى اقتصادى ، اجتماعى و سياسى مخصوصا در شمال غرب ايران گرديد . در اين عصر ، تمدن به مرحلهاى نوين پا گذاشت طورى كه مقدمه پيشرفت و رونق تمدن بشرى گشت . حفارى در قبور موجود در تپههاى متعدد در سراسر شمال ايران از جمله سيلك ، خوروين ، تورنگتپه ، شاهتپه و آقتپه كه اين سه تاى آخرين متعلق به منطقه استراباد ( گرگان فعلى ) است ، دلالت بر اين مدعا دارند . در علم باستانشناسى بهرهگيرى از قبور قبرستانها براى شناسايى وضعيت گذشته ، كاربرد بسيارى داشته و عموما با كاوش در قبرستانهاى قديمى پى به چگونگى زندگى ، عقايد و تفكرات پيشينيان مىبريم . شيوه و آيين تدفين ، معمارى و ساختار قبور و اشياء اهدايى به مردگان همگى دلالت بر رونق تمدن در عصر آهن دارند . مخصوصا آنكه در اين عصر با تغييرات عمده در شيوه تدفين بر خلاف سابق كه مردگان را در درون منازل دفن مىكردند مثل منطقه شاهتپه و ياريمتپه استراباد ، در اين عصر مردگان را به محوطههائى بنام قبرستان در حواشى محيط زيست دفن مىنمودند . در اين باب برخى از باستانشناسان دو واقعه مهم قبل از ميلاد را مورد توجه قرار دادهاند . يكى مهاجرت آريايىها و ديگر استعمال