اسد الله معطوفى

254

سنگ مزارها و كتيبه هاى تاريخى گرگان و استرآباد ( فارسى )

منبر قديمى مسجد جامع و كتيبه‌هاى آن اين منبر از چوب سرخدار به طول حدود 93 / 2 متر ، عرض 80 سانتيمتر و ارتفاع 94 / 2 متر درست شده كه داراى 8 پله است . با توجه به يكى از قديميترين كتيبه‌هاى چوبى آن ، اين منبر متعلق به عصر تيمورى ( حدود 600 سال پيش ) مىباشد كه بخاطر واقع شدن در آب و هواى مرطوب منطقه ، داراى پوسيدگى و شكستگى بوده و مرمتهاى مكرر گرديده است . در كتيبه‌هاى چوبى آن از سه خط ثلث ، نسخ ، نستعليق و تزئينات زيبائى همچون نقوش گل و بوته ، قاب و گره ، هشت ضلعىها و خطوط هندسى و نيز گل‌ميخ‌هاى چشم‌نواز استفاده شده است . اصولا از دو قرن قبل از اين تاريخ تا عصر يادشده ، عناصر اصلى تزئينات هنرى ايران نقش‌هائى همچون : گياهى ( مخصوصا گل و بوته ، تصاوير آدمى ( بويژه چهره ) و حيوانى ، آرايه‌هاى نوشتارى ( با استفاده از خطوط متعدد ) و اشكال و آرايه‌هاى هندسى ( مثلث ، مربع و دايره ) بوده‌اند . 27 حال با اين توصيفات به معرفى كتيبه‌هاى منبر قديمى مسجد جامع گرگان مىپردازيم . جلوى مدخل منبر در جايگاه اولين پله كه چيزى شبيه وروديه است و احتمالا بعدها اين قسمت بر منبر تعبيه و اضافه شده ( به تصاوير صفحات بعد توجه نمائيد ) ، در قسمت بالاى آن سه كتيبه وجود دارد : 1 - كتيبه دوره تيمورى به اندازه حدود 56 * 14 سانتيمتر متعلق به ابو القاسم بابر بهادر خان پسر بايسنقر و نوه شاهرخ تيمورى كه به خط ثلث در دو سطر با نقوش گل و گياه با تاريخ 859 هجرى نگاشته شده و متن آن چنين است : « قد عمر هذه المسجد قدتم فى ايام دوله السلطان الاعظم ملك مولى ملوك العرب و العجم معين الدين ابو القاسم بابر بهادر خان خلد الله تعالى ملكه و سلطانه سبعى [ داعى المبرات و ساعى الخيرات ] امير الاعدل بانى مبانى الخيرات مظفر الدنيا و الدين بابا حسين . . . خاندان ابى عبد الله ، ششم ذى قعده سنه 859 » . اين متن دلالت بر اين دارد كه بناى مسجد ( بعد از خرابى قبلى آن ) در زمان معين الدين ابو القاسم بابر بهادر خان به سرپرستى باباحسين از اولاد عبد الله ساخته شده است . بابر مدتها در منطقه استراباد كروفر داشت و تقريبا اين خطه را تيول خود ميدانست . در كتاب « ديار بكريه » كه مربوط به وقايع عصر تركمانان آق‌قويونلو است ، صراحتا اشاره به ورود بابر به استراباد در همين تاريخ يادشده بر روى منبر ، كرده است . 28