اين برج را بسيارى از مورخين و گزارشگران در گذشته مقبره قابوس معرفى كرده‌اند . يعنى آن‌را آرامگاه و بناى آن‌را جزو معمارى آرامگاهى محسوب نموده‌اند . مثلا ابن اسفنديار نوشته است : « پس از كشتن قابوس در قلعه چناشك توسط سران ، او را در قبه‌اى كه به ظاهر جرجان و بر سر راه خراسان ساخته بود ، دفن نمودند » . 25 عتبى هم كه معاصر قابوس بوده ، اين برج را محل دفن قابوس دانسته است . 26 مورخ معتبر عصر صفوى يعنى اسكندر بيك تركمان در زمان ذكر وقايع سال 1007 ه و سركوب تراكمه صاين‌خانى مىنويسد : « . . . اردوى شاهانه ( شاه عباس ) در كنار رود گرگان حوالى گنبد قابوس كه مدفن شمس المعالى قابوس بن وشمگير است به حركت درآمد . . . » 27 اما در نسخه خطى « لب التواريخ » ( با لب التواريخ قزوينى اشتباه نشود ) كه مولفش هم معلوم نيست ، توصيف كوتاه و جالبى بدين‌شرح آمده است : « . . . صندوق ( جسد ) قابوس از آهن بود و 4 پاره‌سنگ مغناطيس شعبه كرده بودند كه آن صندوق از سقف گنبد آويزان گردد . بعد از آن طمع ذخيره‌اى كه در آن باشد كردند و صندوق را فرو گرفتند و بعد در لحد ( قبر ) نهادند » . 28 نويسنده اين متن مىگويد كه تابوت قابوس را پس از مرگ مثل صندوقى از سقف درونى گنبد آويخته بودند . اما اين توصيف نمىتواند درست باشد ، زيرا بنابر اصول و احكام صريح اسلام كه قابوس يك سنىمذهب بود ، مىبايد بلادرنگ پس از مرگ دفن مىشد . به هر صورت تعداد كسانى كه معتقد بوده و هستند كه اين برج آرامگاه قابوس بوده كم نيستند . از متاخرين محمد على قورخانچى ( صولت نظام ) هم كه در زمان مظفر الدين شاه به سال 1321 به استراباد آمده بود ، نوشت : « سه سال قبل داخل گنبد قابوس را به قدر 14 ذرع كندند تا مقبره قابوس را بيابند ولى چيزى يافت نشد . اما مدتى بعد روسها محرمانه راهى به مقبره پيدا كردند . اگر حقيقت داشته باشد چيزها و اشياء نفيسه زيادى بدست آورده‌اند » . 29 بارتولد هم « برج گرگان » را مقبره قابوس پادشاه اين خطه دانسته است . 30 فريه نيز مىنويسد : « . . . آرامگاهها قبل از ميل قابوس ، چهارطاقى گنبددار بودند ، يعنى اطاقى چهارگوش بر بالاى آن مثل آرامگاه اسماعيل سامانى . اما اندكى بعد اين بناها جاى خود را به آرامگاههاى برج‌دار دادند كه سرآمدشان برج گنبد قابوس بود » . 31 حال مىپردازيم به تيپولوژى يا ريخت‌شناسى برج گنبد قابوس . رك ( گنبد نوك‌تيز ) اين برج هم مثل بعضى از گنبدهاى ديگر دوپوش است ، زيرا براى جلوگيرى از رطوبت‌زدگى