اسد الله معطوفى

222

سنگ مزارها و كتيبه هاى تاريخى گرگان و استرآباد ( فارسى )

ناشى از ريزش بارانهاى زياد ، جريان هوا از فضاى بين دو لايه پوشش جريان پيدا كرده و تا حدى از فرسودگى آن جلوگيرى مينمود . بستو يا پوشش داخلى آن هلالى ولى پوشش خارجى ( رك ) مثل برج لاجيم مخروطىشكل و « صندوقه‌چينى » است . 32 10 پاپيل يا پشتبند كه همچون منشور مثلثى شكل است گرداگرد بخش بدنه استوانه‌اى آن قرار گرفته‌اند . نوك تيز آنها بادشكن هم بودند كه از هر سو فشار باد را بر بدنه كم مىكردند . مصالح اصلى برج آجر و ساروج مىباشد كه هرزه‌بندها ( بندهاى عمومى بين دو آجر ) و بندهاى افقى به اندازه نيم « بهر » ( هربهر - 3 / 3 سانتيمتر » نيم‌گره ) بين آجرها را پر كرده‌اند . در بالاى درگاه ورودى نقش يا داغ‌گونه‌اى با طرح پتكانه ( طاق‌بندى طاق‌هاى كوچكى كه روى هم سوارند ) به چشم مىخورند كه آن‌را بايد يكى از كهن‌ترين پتكانه‌ها دانست . 33 در همين سردر مقرنسى درون طاق هلالى قرار دارد كه آن‌را هم بايد جزء اولين مقرنس سازيهاى بنا در ايران دوره اسلامى دانست . 34 بلندى بدنه مدور يا استوانه‌اى برج از كف ( روى تپه ) تا زير رك ( مخروط ) 37 متر ، گنبد مخروطى هم از قاعده تا راس 18 متر كه با احتساب بدنه 55 متر مىشود . بعلاوه بايد حدود 10 متر پايه برج را در درون تپه زيرين به حساب آورد كه بدين‌ترتيب ارتفاع برج از سطح زمين‌هاى اطراف تا نوك برج حدود 65 متر مىشود . تپه زير برج نيز هم براى استحكام پايه برج و هم جلوگيرى از تخريب پايه برج بر اثر آب‌گرفتگى محوطه دشتى بوده محيط برج هم حدود 30 متر است . بر روى رك در قسمت جنوب شرقىاش روزنه‌اى ( خيشخان ) به ارتفاع 190 سانتيمتر رو به سوى آفتاب تعبيه كرده‌اند . درب يا ورودى برج هم در ضلع جنوبى با 55 / 5 متر ارتفاع و 5 / 1 متر عرض است . حال در پايان اين قسمت هم به ارائه تصاويرى چند از برج گنبد و تمامى كتيبه‌هاى آن مىپردازيم .