اسد الله معطوفى

180

سنگ مزارها و كتيبه هاى تاريخى گرگان و استرآباد ( فارسى )

ورود مسلمانان به ايران تغيير در معمارى آرامگاهى و شيوه‌هاى تدفين اموات مسلمانان پس از فتح بسيارى از نقاط ايران ، در شمال علاوه بر موانع طبيعى ، با مقاومت اهالى نيز مواجه شدند ، ولى چندى بعد اين نقاط يعنى گرگان ، مازندران و گيلان را هم به تصرف درآوردند . پس از اين پيروزىها بتدريج به دلايلى چند ، گرايش به دين جديد يعنى اسلام گسترش يافت و اصول و احكام آن مبناى تفكر ، آداب زيست و نيز شيوه تدفين آنان گرديد . در شمال ايران از جمله گرگان كه محور توجه اين نگارنده است ، همزمان با تغيير در اعتقاداتشان ، سبك معمارى آرامگاهى ، بويژه روش دفن اموات كاملا تغيير يافت . با گذشت چند قرن اول هجرى ، گنبد و بارگاه‌هاى زيادى بعنوان محل دفن شخصيت‌هاى متنفذ مذهبى ، سياسى و اجتماعى ساخته شدند . هرچند برخى از مورخين معمارى اين بقعه‌ها را هم اقتباس و ملهم از تعدادى از ابنيه‌هاى گذشته ايران باستان بويژه ساسانيان دانسته‌اند ، ولى شيوه تدفين فرق زيادى كرده بود . البته دفن مرده در خاك و گذاشتن سنگ بر تابوت يا بر دهانه خمره كه حكم سنگ لحد را داشت در عصر اشكانى و ساسانى هم رواج داشت . اما جهت دفن اموات سامان گرفت و هر مسلمانى مىبايد رو به قبله دفن مىشد . البته در نقاطى چند در قرون اوليه هجرى ، اين جهت رعايت نمىگرديد ، چنانچه در اين مورد در زمان شرح تدفين در « شاه‌تپه » استراباد به آن بطور كامل پرداختيم . نهادن سنگ مزار بر روى قبور ( بر قسمت سر ) هم بشكلى ديگر در ايران باستان رواج داشت . نقوش و علائمى كه بر نماى بالاى وروديه آرامگاه‌هاى سلاطين هخامنشى وجود