اسد الله معطوفى

181

سنگ مزارها و كتيبه هاى تاريخى گرگان و استرآباد ( فارسى )

داشت ( تصاوير آن‌ها در صفحات قبل عرضه شده ) ، خود مىتوانست نمادى از سنگ مزار يا حداقل نشانه‌هائى از محل دفن متوفى باشند . يا علائم و نشانه‌هائى كه در قبور منطقه سيلك ، شوش و معبد آناهيتا به چشم مىخوردند ، شباهت‌هاى زيادى با برخى از نشانه‌ها و رموز سنگ مزارهاى كنونى گورستان‌هاى قديمى از جمله در منطقه كوهستانى گرگان دارند . در اين باب ديماند معتقد است : « استفاده از طرح‌هاى هندسى ، گل و گياه ، حيوانات و تكرار و تقارن آن‌ها مخصوصا سنگ‌تراشى براى آرامگاه‌ها از دوران هخامنشى بويژه ساسانى به ارث رسيده است » . 1 بطور كلى پس از ورود مسلمانان به ايران و گرويدن ايرانيان به دين اسلام ، شيوه‌هاى تدفين و معمارى آرامگاهى همان شد كه تا به امروز ادامه يافته است . حال با نظرى كوتاه به تاريخ وقايع منطقه گرگان در زمان ورود مسلمانان ، در صفحات بعد ، بقعه‌ها ، گورستان‌ها و سنگ مزارها را به همراه تصاويرشان مورد توجه و مداقه قرار خواهيم داد . فتح ايالت گرگان توسط اعراب مسلمان پس از فوت پيامبر ، در زمان خلافت ابو بكر تلاش‌هائى براى گسترش متصرفات از سوى مسلمانان انجام گرفت . ولى فتح ايران در زمان خلافت عمر در دستور كار خليفه و يارانش قرار گرفت . اما مرگ به او مجال نداد و قتل وى به دست يك ايرانى اسير و برده‌شده بنام فيروز ( ابولولو ) در مسجد مدينه به سال 23 ه اتفاق افتاد . به هر صورت اولين تلاش‌ها براى تصرف شمال ايران از جمله گيلان ، طبرستان و گرگان هم در عصر همين خليفه انجام گرفت . طبرى در اين مورد مىنويسد : « سويد بن مقرن در بسطام اردو بزد و به رزبان صول شاه گرگان نامه نوشت ، سپس آهنگ وى كرد و به گرگان اندر شد . در اينجا اردو بزد تا خراج را برايش وصول نمايند . و نيز نامه به مردم دهستان و گرگان هم بنوشت » . 2 چند سال بعد به سال 30 ه : « بار ديگر سعيد بن عاص و حذيقه بن يمان گرگان را بگرفتند و با 200000 درهم با مردمش صلح كردند . . . آن‌ها ( گرگانىها ) بعدها گاه خراج مىدادند و گاه از آن سرباز مىزدند و از پس آن كافر هم گرديدند . . . پس يزيد بن مهلب بار ديگر گرگان را به همراه دهستان بگشود » . 3 اين يزيد بن مهلب را سليمان بن عبد الملك در سال 98 ه براى بار دوم ولايت‌دار ( حاكم ) خراسان كرده بود كه : « پس از فراغت در آن نواحى ، گرگان را يك بار به وجه 100000 درهم ، سپس 200000 و سرانجام 300000 درهم مصالحه نمود .