جعفر شهرى باف

69

طهران قديم ( فارسى )

صدارت يا وزارت يا منشيگرى يا مستوفىگريش بود كه به آن سمت پذيرفته شده بايد به كار مىپرداخت و موجب تفاخرى كه اسباب سربلندى و بالش خود و بستگانش مىگرديد و برداشتن قلمدان از جلويشان علامت آن كه از آن كار معزول مىباشد . « 120 » طرز ساختن آن قوطى چوبى مستطيلى به اندازهء خود قلمدان بود كه اطرافش را تخته‌ى نازك يا مقوا گرفته ، روى آن را چسب زده بر روى آن كاغذ يا پوست چسبانده پس از خشك شدن يك سر آن را با شكل زيبايى با محاسبه‌ى معين براى جدا شدن از تنه مىبريدند و از قالب جدا كرده رنگ زده تصوير و نقش و نگار مىكشيدند يا صنعتگران و زرگرها كه آن را از فولاد و مفرغ و طلا و نقره مىساختند . و قوطى مانندى به قد بيش از يك وجب و اطرافى به پهناى دو انگشت كه سر كوتاهش با اتصال به جادواتى و جاقلمىاش بدرون پوسته‌ى روئى بطور كشوى بيرون و تو ميگرديد و علاوه بر دوات و چند قلم نى ميتوانست قلمتراش و قط زن و قيچى مخصوص او در آن جا داده شود . آخرين قلمدانهايى كه ببازار آمد ( قلمدان پهلوى ) به ارزانترين قيمت آن روز ، يعنى دو قران بود كه عكس رضا شاه روى آن چسبانده شده بود و لوازم التحريرفروشان براى اطفال دبستان مىآوردند تا كم‌كم كه قلم فرانسه « 121 » با نوك آهنى و خودنويس كه با جوهر كار ميكردند به بازار آمده قلمدان و قلم نى و دواتهاى ليقه‌اى را منسوخ گردانيدند .

--> ( 120 ) . گفته‌اند در زمان خسرو انوشيروان وقتى كار فتنهء مزدكيان به اوج مىرسد شاه ، بزرگان قوم و وزرا را طلبيده دربارهء آن مشكل از آنان چاره‌جويى مىكند و هر يك از آنها پيشنهادى مثل گرفتن و بستن و كشتن و قتل عام و مصادرهء اموال و امثال آن مىدهد كه هيچكدام موافق طبع نوشيروان واقع نمىشود تا بوذرجمهر كه سمت محقرى مثل منشيگرى داشته فضولتا مىگويد : چاكر نيز نظر و پيشنهادى دارد ، بر اينكه شاه قبلا سبب و علت گرايش مردم به مزدك را دريابد و سپس كارسازى بكند . اين نظر موافق طبع شاه واقع مىشود و وقتى طريقهء شروع كار را مىپرسد بوذرجمهر مىگويد : اين بسته به آنست كه شاه قلمدان بزرگ وزير را جلو حقير بگذارد و به همان عنوان خطابم فرمايد ، كه گويا مفهوم برداشتن و گذاشتن قلمدان از آن زمان يا قبل از آن مىباشد . ( 121 ) . قلمى با نوك فلزى و دستهء چوبى كه بيشتر با جوهر بنفش از آن استفاده مىشد در دو نوع ؛ نوعى ساده و نوعى تكمه‌دار كه نك تكمه‌دار آن را شاگرد مدرسه‌اىها بيشتر مىپسنديدند .