جعفر شهرى باف
67
طهران قديم ( فارسى )
كنجد و چربىهاى مختلف مانند موميايى روغن « 113 » و روغن بلسان « 114 » و روغن گردو و روغن برنج و روغن تخممرغ « 115 » و قوطىهاى متعدد مرهم از مرهم سياه « 116 » و مرهم سفيد « 117 » و غيره و زن و مرد بيشمارى از طلوع آفتاب تا غروب در داخل و خارج دكان كه جهت خود و اطفال خرد و بزرگى كه همراه آورده بودند براى زودتر به نوبت رسيدن تفره تلاشزده سر و صدا ميكردند . ايضا طبابتهايى نيز مينمود ، ليكن رغبت و تخصصش زيادتر بر روى بثور و جراحات بود كه موجب مرگ و مير كسى نشده به شهرتش صدمهاى وارد نياورد ، منجمله معالجه سوزاك و سفليس كه ابتدا با گرفتن تعهد اينكه تا معالجه نشده با كسى مقاربت ننموده از مبتلا ساختن ديگران خوددارى كرده ، بعد از آن نيز دنبال هرزگى نرفته تقوا و طهارت پيشه نمايد قبول درمان مينمود . نسخهء سوزاك او تقريبا همه به يكسان : مغز خيار و مغز تخم بادرنگ و مغز تخم خربزه و گل ارمنى و كتيرا و نشاسته و صمغ عربى و آلو و تخم خرفه و تباشير و ريوند چينى بود كه روزى دو تا پنج مثقال در شربت ريواس ريخته بنوشند . يعنى همه اجزاء و ادويهء سرد طبيعت ، كه اين مرض را بعد از سرايت از
--> ( 113 ) . مادهاى سياه و كدر با بويى شبيه بوى نفت از درز بعضى از سنگهاى غارها بيرون مىآمد كه آن را با الكل يا نفت يا روغن كنجد گداخته حل كرده به محل ضربخوردگىها و شكستگىها مىماليدند . ( 114 ) . شيرابهء درخت بلسان كه آن را براى تقويت استخوانها و كمر و معالجهء ضربديدگى به كار مىبرند . ( 115 ) . زردهء تخم مرغ را در ماهيتابه روى آتش ملايم مىگذاشتند و به اندازهاى تفت داده با قاشق چوبى بهم مىماليدند تا روغن پس دهد ، روغنش پس اندك از زردهاى زياد ، كه مگر از بيست زرده تخم مرغ ميتوانستند نصف قاشق غذاخورىاى روغن بدست آورند و بويش نامطبوع كه براى تقويت مغز و موى سر و عضلات به كار مىبردند . ( 116 ) . پانزده مثقال زفت ، چهار مثقال سقز ، نود مثقال روغن زيتون و بيست مثقال موم را با هم مىگداختند و با چهل و يك مثقال مردار سنگ كه مىسائيدند ، مخلوط مىكردند و براى مداواى زخمهاى عفونى و سياه شده پس از بريدن گوشتهاى فساد يافته به كار مىبردند . ( 117 ) . مرهم سفيد عبارت بود از سفيداب قلع و گل ارمنى كه مساوى وزن آنها سفيدهى تخم مرغ و با هم مخلوط نموده براى معالجهء سوختگى و آفتابزدگى و زخم آبله به كار مىبردند و سادهترش اين بود كه موم سفيد را در روغن كنجد ذوب كنند و سفيداب قلع در آن ريخته و ماليده مرهم بسازند كه دارويى بسيار مفيد براى هر نوع سوختگى امتحان شده بود .