جعفر شهرى باف

445

طهران قديم ( فارسى )

مادهء خام اين متاع از اطراف مملكت به تهران مىآمد و در اينجا ساخته و آماده شده بنام خود آن شهر ناميده مىشد ، مانند توتون و تنباكوى كاشان ، شيراز ، اصفهان ، هكّان ، همدان كه بهترين آنها توتون و تنباكوى كاشان و شيراز و هكّان بود كه در درجهء اول بشمار مىآمد و توتون و تنباكوهاى متفرقه امثال شهرى ، اصفهانى ، شاهرودى ، خوانسارى ، مشهدى و كردى كه غير متعارف بوده طالبان محدود داشت و آمار و بسته‌بندى شده جهت اهالى خود آن محل صادر ميگرديد . بسته‌هاى آن ، بعد از گيروانكه ، پاكت‌هاى يك سيرى و دو سير و نيمى و پنجسيرى بود كه خوب و بد و وسط آن بنامهاى « يك » و « دو » و « سه » ناميده مىشد و نشانه و علامتهائى هم مانند چپق و قليان و اسب و گربه و تصوير تهيه‌كننده بر آنها چسبانده شده يا بر پاكتهايشان چاپ مىگرديد . توتون چپق و توتون سيگار و تنباكو همه با دست تهيه مىشد كه وسيله كارد و چاقو بريده توسط دنگ « 71 » كوبيده شده به پاكتها مىرفت ، تا اواخر كه در اثر زياد شدن مصرف سيگار سرمايه‌داران اين كار كارخانه‌هائى دستى و پائى و موتورى جهت برش توتون و پيچيدن سيگار و تهيه ( گيرز ) وارد كرده ماشين را به خدمت آوردند كه در تشكيل انحصار دخانيات ماشينهاى آنها نيز وسيله دولت خريدارى شده به ادارهء دخانيات خيابان قزوين حمل گرديد و از كاركنان و صاحبان آنها هر كس كه مايل شد به كارمندى آن درآمد . اين دومين بار بود كه توتون و تنباكو به انحصار دولت درمىآمد ، بار اول در سالهاى قبل از مشروطه ، در زمان ناصر الدين شاه بود كه در اختيار كمپانى انگليسى قرار گرفت و به فتواى علماى وقت مانند ميرزاى شيرازى و ميرزا حسن آشتيانى تحريم گرديد و بارى در اين نوبت كه در اختيار دولت قرار گرفته بىسر و صدا غائلهء آن خاتمه پذيرفت .

--> ( 71 ) . وسيله كوبيدن ، ابزار نمك‌كوبى و برنج‌كوبى : تخماقى را بر سر تختهء كلفتى نصب مىكردند و وسط آن را ميله‌اى گذرانده كسى پا بر آن مىفشرد و الاكلنگ‌وار سر تخماق دارش بالا مىآمد و با برداشتن پا فرود آمده در هاونى كه در زير داشت مىنشست و كوبيدنى را كوبيده نرم مينمود . ( گر نماز و روزه‌ات رهبر بدى - * دنگ هر رزاز پيغمبر شدى ) .