بصير احمد دولت آبادى

76

شناسنامه افغانستان ( فارسى )

اين يك يكها چيست ؟ فرضا ده نفر دهقان روى زمين مالكى كار مىكنند و در وقت خرمن ، تمام محصولات 200 بخار « 1 » گندم يا جو مىشود . از اين مقدار ، طبق قانون چهاريك ، سهميهء ده دهقان 50 بخار مىشود كه براى هردهقان 5 بخار گندم يا جو مىرسد . در قانون پنج‌يك ، سهميهء هرنفر از اين ده دهقان 4 بخار مىشود و در قانون شش‌يك ، تقريبا 3 بخار و سه سير مىشود . اين‌كه آيا اين مقدار ، مصارف دهقان را تأمين مىكند يا خير ، در بخش اقتصاد گفته خواهد شد . سوم - دهقان بىزمين مقدارى از زمين و آب ملّاك را اجاره مىكند . به‌طور مثال 20 جريب زمين را سالانه به ده بخار گندم اجاره مىكند ( البته با توجه به موقعيت و نوع زمين ، فرق مىكند . به‌طور مثال در مناطق كم‌آب از همين مقدار زمين اجارهء كمترى مىگيرند . ) در وقت خرمن ، چه حاصل صد بخار شود و چه يك بخار ، صاحب زمين حق خود را مىگيرد . به قول خود دهقانها ، در اين بازى يا تخت است يا تابوت . يا دهقان به درجهء يك ارتقاء پيدا مىكند يا به درجهء دو . در اين بازى اسب و گاو يا تخم و همهء مصارف به عهدهء دهقان است و صاحب زمين هيچ‌گونه مسئوليتى در آن ندارد . چهارم - نصفه‌اى : اين بازى را عموما دهقانهايى انجام مىدهند كه خود زمين دارند ، ولى زمين‌شان كم است . لذا مقدارى از زمين ملاك را مىگيرند كه در مصرف و عايدات باهم برابرند . سوخت‌وساز منجر به ضعف اقتصادى ملّاك مىشود . زمين و آدم به ملّاك تعلق مىگيرد .

--> ( 1 ) . يك بخار ، 32 سير كابل و هر سير ، 7 كيلوگرم است . پس يك بخار ، 224 كيلو مىشود .