بصير احمد دولت آبادى
597
شناسنامه افغانستان ( فارسى )
متأسفانه تأثير آن تا هنوز در برخى از نشريات كشورهاى همسايه به چشم مىخورد ، من بارها اين موضوع را تذكر دادهام كه نشريات كشورهاى همسايه مواد خام نوشتههاى خود را از آثار مرحوم حبيبى تاريخساز معروف و چيرهدست وطن تهيه مىكنند ، چرا كه مرحوم عبد الحى حبيبى تا سال 1347 كه رئيس انجمن تاريخ بود جمعا در حدود 64 كتاب به زبانهاى پشتو ، درى و اردو نوشته و در حدود 500 مقاله به زبانهاى مختلف در نشريات داخل و خارج به نشر رسانده است و طبعا بعد از آن نيز بيكار نبوده است . نمونهء آن جنبش مشروطيت است كه در عهد كمونيستها به نشر رسانيد . انجمن تاريخ گذشته از مرحوم حبيبى ، حبيبىهاى ديگرى نيز تا سال 47 داشت كه مدرك آن در دست است . آنها 86 كتاب منتشر كردهاند كه هركدام از آنها مىتواند يك جامعه را دگرگون سازد . و نيز تا آنوقت در ظرف 25 سال در حدود 1347 مقالهء دنبالهدار در مجلهء آريانا به نشر رسيده است و اين غير از مقالات و كتابهايى است كه ديگر مؤسسات فرهنگى وابسته به دولت انتشار دادند . بايد يادآورى كرد كه تمامى نويسندگان و شخصيتهاى انجمن تاريخ طرفدار طرز فكر و انديشهء برترىجويى قومى نبودند ، بلكه افراد محترم و باوجدان پاك نيز بودند كه مقالات تحقيقى و سودمندى ارائه دادهاند ، ولى جوّ غالب در انجمن تاريخ ، جوّ فاشيستى بود و اين جوّ در تمام شئون فرهنگى افغانستان حاكميت داشت : « با اينكه دواير موظف ، وجوهى هنگفت به نام ترجمهء كتب و آثار از زبانهاى اجنبى در اختيار داشتند ، امّا وجوه مذكور بيشتر در ترجمهء نبشتههاى توصيفى بىمحتوا به مصرف رسيده از ترجمه مستند علمى كه نتيجهگيريهاى آن با سياست دولت و منافع