گذشته از آن با ارتباط به نوشتهء كهگداى ( اسناد و يادداشتها ) در اين مورد به تحليل ديگرى متوسل مىشوم . موصوف شماره‌هاى شانزده و هفده شمس النهار را منحيث مرجع نوشتهء خود نشان داده و تاريخ نشر شماره‌هاى مذكور را 29 مارچ 1874 و 23 اپريل سال مذكور درج نموده است . چون اين دو شماره به تعقيب هم نشر شده‌اند ، فاصله‌اى كه بين تاريخ نشر آنها درمىيابيم زيادتر از دو هفته است . ولى در جاى ديگر در عين نوشته به شماره‌هاى پنج و هشت اخبار استناد شده است ، تاريخ‌هايى را كه براى اين دو شماره ثبت نموده عبارت از 22 شوال 1290 و 25 رمضان 1290 ه . ق مىباشد . در اينجا ملاحظه مىشود كه فاصله بين شماره پنج و هشت ، بيست و هفت روز است و اين نشان مىدهد كه اخبار مذكور در يك مدت هفته‌اى نشر مىشده بالنتيجه فرضيه را كه مىتوان از اين تحليل به دست آورد ، اين خواهد بود كه شايد اخبار شمس النهار نخست هفته‌وار نشر مىگرديده ، ولى بعدا در هرپانزده روز و يك ماه نشر مىشد . . . » « 1 » هدف از درج اين نقل قول طولانى اين بود كه دريابيم كشف حقايق در كشور ما چقدر مشكل است و حتى انجمن تاريخ افغانستان با تمام امكانات دولتى قادر به حل يك مشكل ابتدايى - كه فقط به چند مدرك دست‌اول نياز دارد - نيست ، درحالىكه دولت قادر بود تمام شماره‌هاى شمس النهار را گردآورى كند . شايد هنوز هم اين شماره‌ها در كتابخانه‌هاى جهان موجود باشد . با اين وضع بايد درك كرد كه تحقيق در شرايط مهاجرت چه‌قدر مشكل است تا يك واقعيت

--> ( 1 ) . مجلهء آريانا ، سال 26 ، شماره 3 ، شماره مسلسل 276 ، جوزا و سرطان 1347 .