در كشور برقرار و مناسبات با كشورهاى مجاور در توسعه بود ، اقتصاد و فرهنگ هم به‌طور آهسته امّا پيوسته انكشاف مىيافت و در اواخر دورهء تيمور شاه علايم تجدد ادبى به‌طور واضح به نظر مىرسيد . امّا بعد از آن در اثر جنگهاى داخلى و خارجى و سوء ادارهء زمامداران ، اقتصاد كشور با ركود مواجه گرديده ، تنزل پذيرفت و شهرها رو به ويرانى رفت . . . طبيعى است كه در چنين شرايط امكان انكشاف دانش و فرهنگ عملا مفقود بود . علاوه بر مساعد نبودن اوضاع سياسى و اقتصادى كه در بالا بيان شد ، بىعلاقگى بنيان‌گذاران دولت جديد هم در جلوگيرى از رشد فرهنگ و ادب مؤثر بود . امير دوست محمد خان نخستين زمامدار اين خاندان سواد چندانى نداشت و بنابراين با شعر و ادب و امور ذوقى و علمى اساسا بىعلاقه بود . اگر هم وى از كودكى به اين مسائل بىعلاقه نمىبود ، انقلابات پىدرپى و ورشكستگى اقتصادى مجال تشكيل محافل علمى و ادبى را از نوع حلقه علمى و ادبى تيمور شاه سدوزايى به آن شكلى كه در دربارهاى مرفه شرق معمول بود ، براى او به جا نمىگذاشت . » « 1 » ولى پس از مرگ امير دوست محمد خان ( در عصر امير شير على خان ) نظر به روشنگريهاى سيد جمال الدين افغانى ، جوانه‌هايى از فرهنگ و ادب دوباره روييد ، امّا از همان ابتدا دچار آفت تبعيض و تعصب زبانى و قومى شد كه هنوز به وضوح در تنهء درخت فرهنگ و ادبيات اين كشور خودنمايى مىكند ، چرا كه براى اولين‌بار در اين دوره بود كه زبان افغانى

--> ( 1 ) . افغانستان در پنج قرن اخير ، ج 1 ، صفحه 309 و 311 .