سير تحولات فرهنگى و آموزشى در افغانستان لازم دانسته شد مرورى هرچند گذرا به سير تحولات فرهنگى اين كشور داشته باشيم كه زواياى تاريك قضيه را براى فرهنگ دوستان و علاقه‌مندان روشن كند . گرچه تحقق اين كار در وضعيت كنونى نظر به عدم امكانات و كمبود منابع و مدارك ، دشواريهايى دارد ، با آن هم مىكوشيم كه با استفاده از مدارك و اسناد موجود ، فهرستى از فعاليتهاى انجام‌شدهء فرهنگى ارائه كنيم . امّا قبل از اين‌كه به مشكلات ناشى از تغييرات اسمى و تعبيرات سياسى گرفتار شويم ، بايد يادآور شويم كه هرگاه خواسته باشيم موضوع را صرفا در محدودهء افغانستان كنونى بحث و بررسى كنيم ، با محدوديتهايى روبه‌رو خواهيم بود و تاريخ آن از قرن دوازده هجرى / هجده ميلادى ( 1160 ه . ق / 1747 م ) دور تر نخواهد رفت . اين واقعيتى است تلخ و ناگوار كه تمامى محققان و نويسندگان افغانستانى و غير افغانستانى عليرغم ميل باطنى بناچار به آن گردن نهاده و در اين قالب پيش‌ساخته قلم‌فرسايى كرده‌اند و اين مختصر جاى تفصيل آن نيست . تاريخچهء مراكز فرهنگى تذكر داديم كه تغيير اسم ، محدوديتهايى هرچند سياسى در تمامى زمينه‌هاى تاريخ گذشتهء اين سرزمين به وجود آورده است كه توضيح دوبارهء آن لازم نيست . لذا ما تاريخ فعاليت فرهنگى افغانستان را از روزگارى مطالعه مىكنيم كه خواستند اين سرزمين افغانستان باشد ، نه