پشتو ادامه يافت و مردمان مذكور از اين بابت زيان‌مند شدند . » « 1 » به‌طور مثال مىتوان از مكتب ليسهء ليليهء شير على خان در مزارشريف نام برد كه تا عصر رياست جمهورى داوود خان مشغول به كار بود و در محيط فارسىزبان مزارشريف ، زبان پشتو را تدريس مىكرد . كورسهاى زبان پشتو نيز تا آن دوره براى معلمين مكاتب و مأمورين اداره‌هاى دولتى اجبارى بود . با اين‌كه شاه محمود خان به پدر دموكراسى در افغانستان شهرت يافته است ، او را مىتوان به درستى جاده‌صاف‌كن افكار كمونيستى و مرام ماركسيستى در افغانستان دانست ، چون طرفداران روسيه تحت پوشش آزادى مطبوعات و تشكيل هسته‌هاى فرهنگى وارد ميدان شدند . اگر از انگيزه و عامل تجاوز روسيه در عهد حبيب اللّه كلكانى در افغانستان صرف‌نظر كنيم ، مىتوان گفت كه مقدمات تجاوز بعدى روسيه به افغانستان ، در زمان صدارت شاه محمود خان پدر دموكراسى چيده شد ، به لحاظ اين‌كه : « از نظر قدمت تاريخى ، اولين حلقه‌اى كه به ميان آمد ، ويش زلميان بود كه در تأسيس آن عمدتا نويسندگان پشتوزبان چون گل‌پاچا الفت ، قيام الدين خادم ، عبد الرئوف بينوا ، فيض محمد انگار ، غلام حسن صافى ، نور محمد تره‌كى و حاجى محمد انور اچكزايى سهم داشتند . جرايد انگار ( صاحب‌امتياز فيض محمد انگار ) و ولس ( صاحب‌امتياز گل‌پاچا الفت ) يكى بعد ديگرى سخنگوى اين جمعيت بودند . حلقهء دوم در محور جريدهء وطن تشكيل گرديد و بنيان‌گذاران آن عبارت بودند از مير غلام محمد غبار ، سرور جويا ،

--> ( 1 ) . افغانستان در پنج قرن اخير ، ص 662 .