بصير احمد دولت آبادى
418
شناسنامه افغانستان ( فارسى )
حكومت نادر خان استوارتر شد ، چرا كه هزارهها با يافتن لقب غيرتزايى ، گذشتهء خود را به فراموشى سپردند و به اين خيال واداشته شدند كه دشمن آنان ، ديگراناند . اين تلقينات تا دوران انقلاب در فكر و مغز آنها جا داده شده بود . ولى با تشكيل شوراى مشورت و دولت موقت پيشاور و بعدها حكومت طالبان به اشتباه ديرينهء خود آگاه شدند . نادر خان در سياست خارجى روشى را اتخاذ كرد كه تا عصر داوود خان با موفقيت دنبال مىشد و آن سياست هم شرقى و هم غربى بود ، يعنى هم با انگليس در ارتباط بود و هم با روسيه . مرحوم فرهنگ در اينباره مىنويسد : « در سطح رسمى نادر شاه برادرش شاه ولى خان را به عنوان وزير مختار به لندن فرستاد و معاهدهء سال 1921 را با دولت برتانيه تجديد كرد امّا با وصف آن موفق شد كه مناسبات عادى همجوارى را با روسها هم حفظ كند . در 24 جون 1931 معاهدهء دوستى و عدم تعرض موجود بين دو كشور به اضافهء دو مطلب تازه تجديد شد كه عبارت بود از تعهد جانبين به جلوگيرى از اقدامات عليه مصالح يكديگر در خاك خود و خوددارى ايشان از عقد قرارداد به زيان يكديگر با كشور ثالث . » « 1 » با تمامى اين سياستها ، باز هم حكومت او دوام نكرد و گلولهء عبد الخالق به زندگى او خاتمه داد . امّا قاتل توسط درباريان دستگير و بعدا به طرزى فجيع اعدام شد . پس از مرگ نادر خان ، ظاهر خان كه در آنزمان 19 سال بيشتر نداشت ، از سوى عموها به عنوان پادشاه افغانستان به مردم معرفى شد .
--> ( 1 ) . افغانستان در پنج قرن اخير ، چاپ احسانى ، ص 609 .