بصير احمد دولت آبادى
32
شناسنامه افغانستان ( فارسى )
زبان مردم افغانستان به زبانهاى مختلف و با لهجههاى گوناگون سخن مىگويند ، امّا زبان رسمى كشور ، از ديرزمان به اين طرف درى ( فارسى ) و پشتو است . البته پشتو بعدها زبان رسمى شد و قبل از حكومت آل يحيى زبان رسمى همان زبان فارسى بود و زبان پشتو به همان محاوره پشتونها و كسانى كه با آنها ارتباط داشتند ، محدود مىشد . شايد برخى از خوانندگان به اين تصور باشند كه چون كلمهء افغانستان از قوم افغان گرفته شده است ، زبان مردم و دربار ، در گذشتهها نيز افغانى يعنى پشتو بوده باشد ، درحالىكه واقعيت غير از اين است . احمد خان ابدالى پايهگذار حكومت افغانى در منطقه ، خود پشتون بود ، ولى به زبان فارسى سخن مىگفت و شعر مىسرود . زبان دربار او فارسى بود . پس از احمد خان نيز زبان رسمى كشور فارسى بود ، ولى در عصر شير على خان اقداماتى صورت گرفت تا برخى اصطلاحات عسكرى و دولتى به زبان پشتو بيان شود . در عصر امان اللّه خان « مركه پشتو » به وجود آمد تا زبان پشتو را انكشاف دهند ، ولى در عصر نادر خان و ظاهر شاه اقداماتى در جهت حذف زبان فارسى و جايگزينى زبان پشتو در ادارات و معارف صورت گرفت . مرحوم فرهنگ در اينباره مىنويسد : « زبان درى در سراسر دورهء اسلامى ، زبان رسمى و زبان معاملات در كشور به شمار مىرفت و به اين عنوان حلقه وصل و يگانگى را در بين عناصر مختلف مردم تشكيل مىداد . احمد شاه ابدالى با اينكه پشتو زبان و به آن زبان شعر مىگفت ، با درك اين واقعيت زبان درى را به عنوان زبان رسمى و زبان معاملات دولتى حفظ كرد .