و ذكر ميكرد و قرائت سبعه بر وى ميخواندند « 291 » . پس از آن باز ميگشت بدرس علوم شرعيه و قواعد دينيه « 292 » و همچنين اكثر اوقات و بيشتر ساعات خالى نمىبود از درس و چند روز در مسجد جمعه وعظ ميگفت و علما حاضر ميشدند از سر طوع و رغبت و فضلا و مسلمانان جمع ميگشتند و در مجلس او اكابر علما مىبودند و يكى از ايشان مولانا سعيد سراج الدين « 293 » عمر بن عبد الرحمن بود كه قرائت كشاف در مدت چهار ماه كرد و تصنيف

--> ( 291 ) - جها : و مجلس درس و افاده او بوقت صبح رسيد و بعد از صبح به نماز مشغول ميشد و ذكر ميكرد و قرائت سبعه بر وى ميخواندند - عبارت آشفته است براى اطلاع و فهم عين عبارت شد الازار نقل مىشود : و كان يعقد مجلس الدرس و الافاده حين يبقى ثلث الليل و زيادة و كان هذا دأبه الى ان يطلع الفجر ثم يشتغل بعد الصلاة بدرس القرآن و الذكر و يقرؤن عليه القراءات السبع ( شد الازار صفحه 85 ) . ( 292 ) - مد : دينيه ميخواندند . ( 293 ) - يعنى سراج الدين ابو حفص عمر بن عبد الرحمن فارسى قزوينى متوفى در سال هفتصد و چهل و پنج كه مؤلف حاشيه‌ايست بر كشاف زمخشرى باسم « كشف الكشاف » كه اختصارا « كشف » تنها نيز گفته مىشود ، و چون مؤلف مزبور بتصريح متن از خواص تلامذهء قوام الدين عبد الله صاحب ترجمه بوده و كشف كشاف را از فوايد آن استاد فاضل و از بركات انفاس او جمع نموده بوده ، و از طرف ديگر خواجه حافظ نيز چنان كه از سياق كلام جامع ديوان او كه خود از معاصرين خواجه بوده تقريبا بالصراحه مستفاد مىشود از تلامذهء همين قوام الدين عبد الله بوده و به « درس‌گاه » او حاضر ميشده گرچه اين اشتراك در تلمذ ظاهرا در يك زمان نبود ، و عصر صاحب كشف كشاف تا درجهء مقدم بر عصر خواجه بوده است ، بارى ظاهرا به اين مناسبات بوده ( بعلاوهء مناسبت قافيه ) كه ما بين اين همه كتب متداوله در عصر خواجه فقط اين كتاب نظر او را بنحو خصوصى جلب نموده و نام آن را درين بيت معروف خود : بخواه دفتر اشعار و راه صحرا گير * چه وقت مدرسه و بحث و كشف كشاف است برده است - نسخهء از جلد اول كشف كشاف از سورهء فاتحه تا سورهء مريم در شيراز در كتابخانهء آقاى شيخ محمد على امام جمعه شيراز موجود است و در يكى دو سال قبل كه آن را براى معاينهء يكى از آشنايان خود بطهران فرستاده بودند ما آن را مجملا مطالعه كرديم ، عبارت ابتداى آن‌چنين است : « الحمد لله الذى انار الاعيان بنور - الوجود و جعلها مرائى صفاته فاختار نوع الانسان لجمعه سر سرائر الاكوان فكمل به مجالى ذاته الخ » . و اين نسخه در سنوات 1059 - 1060 كتابت شده است ، و نسخهء ديگر از آن نيز در دو جلد مختلف در كتابخانهء مشهد موجود است ( رجوع شود به جلد اول از فهرست كتابخانهء مزبور نمرهء 159 و 177 از نمرات تفسير ، و نيز بكشف الظنون در تحت عنوان « كشاف » ، و اعلام زركلى ص 716 ، و فهرست كتابخانهء مصر چاپ 1310 ص 192 - 193 كه يك نسخهء تمام و يك نسخه از جلد ثانى آن نيز در آنكتابخانه موجود است ( حاشيه شد الازار ) .